Social Studies and Human Value Education
सामाजिक अध्ययन तथा मानव मूल्य शिक्षा · Class 8 · Code BEE-8
0 / 9
chapters done
-
The syllabus asks for
- विकासको अवधारणा, महत्त्व र नेपालमा विकासका सम्भावना
- नेपालको सङ्घीय राज्यको स्वरूप र सिद्धान्त
- स्थानीय, प्रादेशिक र सङ्घीय सरकारका कार्यक्षेत्र
- मेरो प्रदेश: परिचय, संरचना र प्रमुख विकास आयोजना
- नेपालको नक्सा र सात प्रदेशको पहिचान
Key points
- विकास — आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक पक्षमा आउने सकारात्मक परिवर्तनको निरन्तर प्रक्रिया; यो बहुआयामिक हुन्छ।
- देशका तीन समूह: विकसित (अमेरिका, जापान, फ्रान्स), विकासशील (भारत, भुटान, नेपाल, ब्राजिल), अल्पविकसित (बुरुन्डी, बुर्किनाफासो, सोमालिया)।
- नेपालमा विकासका सम्भावना: कृषि, जलस्रोत, पर्यटन, जनशक्ति र उद्योग।
- पूर्वाधार — विकासका लागि चाहिने स्रोतसाधन र सेवा; खानेपानी पहुँच ९६.८५ प्रतिशत (२०८१/८२), विद्युत् उत्पादन ३,६०२ मेगावाट र विद्युत् पहुँच ९९ प्रतिशत (२०८१ फागुन)।
- जनशक्ति: दक्ष (चिकित्सक), अर्धदक्ष (सिकर्मी), अदक्ष (मजदुर); मुख्य समस्या जनशक्ति पलायन।
-
The syllabus asks for
- हाम्रा आदर्श व्यवहार र सदाचार
- नेपालमा प्रचलित सामाजिक परम्परा र संस्कार
- जातिगत परम्परा, संस्कार र सामाजिक सद्भाव
- धार्मिक एवम् सांस्कृतिक क्रियाकलाप
- विविधतामा एकता; सहिष्णुता र राष्ट्रिय एकता
- नेपालका राष्ट्रिय सम्पदा
- अन्तर्राष्ट्रिय व्यक्तित्व; स्काउट र अनुशासन
Key points
- आदर्श व्यवहार: न्याय (पक्ष नलिई तथ्यका आधारमा निर्णय), शान्ति र संयम (योग, ध्यान, सकारात्मक सोच) र अहिंसा (प्राणी र मानिसलाई शरीर वा बोलीले दुःख नदिनु)।
- सामाजिक प्रचलन: गुठी-नेवार, भेजा-मगर, पर्म र पैँचो-ग्रामीण समाज, ढिकुर-थकाली, बडघर-थारू, माइजन-मधेस, रोदी-गुरुङ; सबैले सहयोग, मेलमिलाप र संस्कृति जोगाउँछन्।
- जातिगत संस्कार: जन्म, विवाह र मृत्यु संस्कार जातिअनुसार फरक छन् — छटियार (यादव), टाउको ठोकाएर विवाह (चेपाङ), नासो पुरोहित (सुनुवार)। सबैको सम्मान नै सद्भाव हो।
- धर्म: हिन्दु, बौद्ध, किरात, इस्लाम, इसाई, सिख, जैन, बहाई, प्रकृति र बोन; जनगणना २०७८ मा हिन्दु ८१.१९ र बौद्ध ८.२१ प्रतिशत।
- विविधतामा एकता: १४२ जाति, १२४ मातृभाषा, हिमाल-पहाड-तराई — तैपनि "हामी सबै नेपाली"।
-
The syllabus asks for
- संविधानको परिचय, विशेषता र महत्त्व
- सङ्घीय संसद्: संरचना र कार्य
- सङ्घीय सरकार र मन्त्रिपरिषद्
- न्यायपालिका र न्यायको स्वतन्त्रता
- नागरिकका कर्तव्य, अधिकार र मौलिक हक
- लोकतान्त्रिक गणतन्त्रका विशेषता
Key points
- संविधान देशको मूल कानुन हो; यससँग बाझिएको कानुन बाझिएको हदसम्म अमान्य हुन्छ। नेपालमा २००४ देखि २०७२ सम्म सात संविधान बने; हालको संविधान संविधान सभाले २०७२ असोज ३ मा जारी गर्यो — ३५ भाग, ३०८ धारा, ९ अनुसूची।
- भाग ३ मा धारा १६–४६ सम्म ३१ मौलिक हक र धारा ४८ मा कर्तव्य छन्; हक हनन भए धारा ४६ अनुसार अदालत जान सकिन्छ।
- सङ्घीय संसद् दुई सदनको छ: प्रतिनिधि सभा २७५ (१६५ प्रत्यक्ष + ११० समानुपातिक, ५ वर्ष) र राष्ट्रिय सभा ५९ (५६ निर्वाचित + ३ मनोनीत, ६ वर्ष, स्थायी सदन)।
- विधेयक दुवै सदनबाट पारित भई राष्ट्रपतिले १५ दिनभित्र प्रमाणीकरण गरेपछि कानुन बन्छ; अर्थ विधेयक प्रतिनिधि सभामा मात्र जान्छ।
- सङ्घीय सरकार धारा ७६ का चार आधारमा बन्छ; प्रधानमन्त्रीले ३० दिनभित्र विश्वासको मत लिनुपर्छ; मन्त्रिपरिषद्मा बढीमा २५ सदस्य।
-
The syllabus asks for
- सामाजिक विकृति: प्रकार, कारण र असर
- सामाजिक समस्याको पहिचान
- सामाजिक विकृति र समस्या समाधानका उपाय
- सामाजिक समस्या समाधानमा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाको भूमिका
- द्वन्द्व व्यवस्थापन र साम्यवादी समाज निर्माण
Key points
- सामाजिक विकृति — लामो समयदेखि चलिआएका तर हानिकारक चलन: दाइजो, देखासिकी, फजुल खर्च, छुवाछुत, बालविवाह, छाउपडी, बोक्सीको आरोप। दाइजो लिनु र दिनु दुवै विकृति हुन्।
- विकृतिका कारण: अशिक्षा, अन्धविश्वास, देखासिकी, गरिबी, विभेद र कानुनको कमजोर कार्यान्वयन; असर व्यक्ति, परिवार र समाज तीनै तहमा पर्छ।
- कानुन: सामाजिक व्यवहार (सुधार) ऐन २०३३; छुवाछुतविरुद्ध ऐन २०६८; बोक्सी आरोपविरुद्ध ऐन २०७२; मुलुकी अपराध संहिता २०७४ (२०७५ भदौ १ देखि) — विवाहको उमेर २० वर्ष, छाउपडी दण्डनीय।
- सामाजिक समस्या — धेरैलाई असर गर्ने, समाजले अनिच्छित ठानेको, सामूहिक प्रयासले मात्र समाधान हुने अवस्था: बौद्धिक पलायन, लागुपदार्थ दुर्व्यसन, भ्रष्टाचार।
- भ्रष्टाचारका दुई स्वरूप: आर्थिक र नैतिक; भ्रष्टाचार निवारण ऐन २०५९; उजुरी अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा।
-
The syllabus asks for
- नेपाल शब्दको अर्थ र उत्पत्ति
- प्राचीन नेपालको आर्थिक र सामाजिक अवस्था
- काठमाडौँ उपत्यकाको सभ्यता
- हाम्रा वीर सहिद र उनीहरूको योगदान
- लोकतान्त्रिक गणतन्त्र र यसका उपलब्धि
- ग्रिस र रोमको सभ्यता
- सिन्धु उपत्यकाको सभ्यता
- पुनर्जागरण र यसको प्रभाव
Key points
- प्राचीन र मध्यकालमा "नेपाल" भन्नाले काठमाडौँ उपत्यका मात्र बुझिन्थ्यो। नाम ने मुनि, नीपः + आलय, "नि–पो–लो", "नेवाल" र किरात, तिब्बती, नेपाल भाषा, लिम्बू, लेप्चा तथा संस्कृत भाषाका शब्दबाट रहेको अनुमान छ।
- गोपाल (गाई पाल्ने, ८ राजा: भूमिगुप्त–विष्णुगुप्त), महिषपाल (भैँसी पाल्ने, ३ राजा: वरसिंह–भुवनसिंह) र किरात (यलम्बर–गस्ती) कालमा पशुपालन र खेती मुख्य थिए; किरातकाल नारीप्रधान र व्यापारमा सम्पन्न थियो।
- स्वयम्भू पुराणअनुसार नागदहको पानी मञ्जुश्रीले बगाएपछि उपत्यका बन्यो। लिच्छविका पहिलो राजा जयवर्मा, पहिलो प्रामाणिक राजा मानदेव; प्रत्यक्ष र सामन्तमार्फत स्थानीय शासन; गोष्ठीबाट गुठी; लिच्छविकाल कलाको स्वर्णकाल।
- प्रथम सहिद लखन थापा (१९३३ फागुन २)। चार सहिद: शुक्रराज शास्त्री (१९९७ माघ १०), धर्मभक्त माथेमा (माघ १३), गङ्गालाल श्रेष्ठ र दशरथ चन्द (माघ १५)। माघ १६ सहिद दिवस।
- २००७ फागुन ७ प्रजातन्त्र, २०४६ चैत २६ बहुदल, २०६३ वैशाख ११ लोकतन्त्र, २०६५ जेठ १५ गणतन्त्र, २०७२ असोज ३ संविधान; ७ प्रदेश, ७७ जिल्ला, ७५३ स्थानीय तह।
-
The syllabus asks for
- मौद्रिक कारोबार र बैङ्किङ
- नेपालका वित्तीय संस्थाहरू
- नेपालमा पर्यटन: सम्भावना र चुनौती
- वैदेशिक व्यापार
- वैदेशिक रोजगारी: लाभ र हानि
Key points
- पैसाबिना वस्तु साटासाट गर्नु वस्तु विनिमय हो; दोहोरो मेल, मूल्य तोक्न, विभाजन र सञ्चयको कठिनाइले मुद्राको जन्म भयो। नेपालमा कागजी नोट वि.सं. २००२ देखि चल्यो।
- मुद्राबाट गरिने किनबेच, बचत, ऋण र भुक्तानी मौद्रिक कारोबार हो। साधारण ब्याज = (साँवा × समय × दर) ÷ १००।
- नेपाल बैङ्क लिमिटेड (१९९४ कात्तिक ३०) पहिलो बैङ्क; नेपाल राष्ट्र बैङ्क (२०१३ वैशाख १४) केन्द्रीय बैङ्क — नोट निष्कासन, मौद्रिक नीति, नियमन।
- बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाका चार वर्ग: क वाणिज्य बैङ्क (२०), ख विकास बैङ्क (१७), ग वित्त कम्पनी (१७), घ लघुवित्त (५२) — असार मसान्त २०८२ मा।
- पर्यटनको योगदान कुल गार्हस्थ उत्पादनमा २.७ प्रतिशत, करिब २ लाख प्रत्यक्ष रोजगारी; सन् २०२४ मा करिब ११ लाख ४७ हजार विदेशी पर्यटक।
-
The syllabus asks for
- पृथ्वीको दैनिक र वार्षिक गति र यसका प्रभाव
- मौसम र हावापानी
- जलवायु परिवर्तनका कारण, असर र नियन्त्रण
- नेपालका छिमेकी देश
- सार्क राष्ट्रहरू र नेपाल
- विपत् व्यवस्थापन
- नक्सा र प्रयोगात्मक कार्य
- जनसङ्ख्या र यसको व्यवस्थापन
Key points
- पृथ्वी आफ्नो अक्षमा पश्चिमबाट पूर्व करिब २४ घण्टामा एक चक्कर घुम्छ (परिभ्रमण) — यसले दिन–रात, समयको फरक र सूर्य पूर्वमा उदाएको देखिने बनाउँछ।
- पृथ्वी अण्डाकार कक्षमा ३६५ दिन ५ घण्टा ४८ मिनेट ४६ सेकेन्डमा सूर्यको फन्को लगाउँछ (परिक्रमण) — यसले ऋतु, दिन–रातको लम्बाइमा फरक, ग्रहण, अधिक वर्ष र तारा बिलाउने–देखिने बनाउँछ।
- मौसम छोटो समयको र हावापानी लामो समयको औसत वायुमण्डलीय अवस्था हो; हावापानीमा अक्षांश, उचाइ, समुद्रबाटको दुरी, सामुद्रिक धार, पहाड, जङ्गल, ढाल र माटोले प्रभाव पार्छन्।
- हरितगृह ग्यास बढेर पृथ्वी तातिँदा जलवायु परिवर्तन हुन्छ; यसले हिउँ पग्लने, बाढी–पहिरो, ऋतुमा गडबडी र रोग बढाउँछ; वृक्षरोपण, स्वच्छ ऊर्जा र विद्युतीय सवारी यसका उपाय हुन्।
- भारत र चीन नेपालका सिमाना जोडिएका छिमेकी हुन्; भारतसँग धार्मिक–सांस्कृतिक–व्यापारिक र चीनसँग भृकुटी–अरनिकोदेखि राजमार्ग–उद्योगसम्मको सम्बन्ध छ।
-
The syllabus asks for
- जनसङ्ख्या परिवर्तनका निर्धारक तत्त्व
- जन्म, मृत्यु र बसाइँसराइको दर मापन
- नेपालको जनसङ्ख्या: बनोट र प्रवृत्ति
- जनसङ्ख्याको वितरण र जनघनत्व
- नेपालमा बसाइँसराइका कारण र असर
Key points
- जनसङ्ख्या परिवर्तनका तीन निर्धारक तत्त्व जन्म, मृत्यु र बसाइँसराइ हुन्; जन्म र मृत्यु प्राकृतिक र बसाइँसराइ सामाजिक निर्धारक हो।
- कोरा जन्मदर र कोरा मृत्युदर = (वर्षभरिको जन्म वा मृत्यु ÷ मध्य वर्षको जनसङ्ख्या) × १,०००; शिशु मृत्युदरमा भने जीवित जन्मले भाग गरिन्छ।
- आप्रवास दर र उत्प्रवास दर पनि मध्य वर्षको जनसङ्ख्याको आधारमा प्रति हजारमा नापिन्छ।
- नेपालको वार्षिक वृद्धिदर वि.सं. २०३८ को २.६२ बाट २०७८ मा ०.९२ प्रतिशतमा झरेको छ; दोब्बर हुन लाग्ने समय २६ बाट ७६ वर्ष पुगेको छ।
- जनगणना २०७८: कुल जनसङ्ख्या २,९१,६४,५७८; महिला ५१.१ र पुरुष ४८.९ प्रतिशत; लिङ्ग अनुपात ९५.६; साक्षरता ७६.२ प्रतिशत (पुरुष ८३.६, महिला ६९.४)।
-
The syllabus asks for
- कूटनीतिक नियोग र कूटनीतिक सम्बन्ध
- बिमस्टेक र नेपाल
- संयुक्त राष्ट्रसङ्घ: उद्देश्य, अङ्ग र भूमिका
- साइबर अपराध: प्रकार र बच्ने उपाय
- समसामयिक घटना र सूचना प्रविधिको उपयोग
Key points
- कूटनीति राष्ट्रबिचको सम्बन्ध सञ्चालन गर्ने नीति हो; अर्को देशमा आफ्नो देशको औपचारिक प्रतिनिधित्व गर्ने संस्था कूटनीतिक नियोग हो।
- राजदूतावासले दुई देशको सम्बन्ध र कामदारको अधिकार, महावाणिज्य दूतावासले व्यापार, स्थायी नियोगले संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा प्रतिनिधित्व र कन्सुलर सेवा विभागले प्रमाणीकरण, उद्धार र क्षतिपूर्तिका काम गर्छन्।
- बिमस्टेक सन् १९९७ जुन ६ मा बैङ्ककमा स्थापना भयो; यसका सात सदस्य छन्, सचिवालय ढाकामा छ र नेपाल सन् २००४ मा सदस्य बन्यो; चौथो शिखर सम्मेलन सन् २०१८ मा काठमाडौँमा भयो।
- बिमस्टेकले नेपाललाई बन्दरगाह र समुद्री मार्ग, बौद्ध पर्यटन, ऊर्जा व्यापार र लगानीको अवसर दिन्छ।
- संयुक्त राष्ट्रसङ्घ सन् १९४५ अक्टोबर २४ मा स्थापना भयो; १९३ सदस्य, छ अङ्ग र छ आधिकारिक भाषा छन्; नेपाल सन् १९५५ डिसेम्बर १४ मा सदस्य बन्यो।
No chapter matches. Try another word.
The paper
आधारभूत तह परीक्षा (कक्षा ८) — पाठ्यक्रम विकास केन्द्रको आधारभूत तह मूल्याङ्कन योजनाअनुसार आन्तरिक (निरन्तर) मूल्याङ्कनको भार ५० प्रतिशत र बाह्य लिखित परीक्षाको भार ५० प्रतिशत। स्थानीय तह (पालिका) ले परीक्षा सञ्चालन र मूल्याङ्कन गर्छ। लिखित परीक्षामा वस्तुगत, छोटो उत्तर र लामो उत्तरका प्रश्न सोधिन्छन्; यहाँका अभ्यास प्रश्न वस्तुगत (१ अङ्क), छोटो उत्तर (२ अङ्क) र लामो उत्तर (४ अङ्क) ढाँचामा छन्। आफ्नो पालिकाको विशिष्टीकरण तालिका फरक भए त्यसैलाई आधार मान्नुहोस्।
Where the hours go
Teaching hours are the board's guide to how much of the paper each part carries.
- Unit 2 · हाम्रो मानव मूल्यमान्यता20 h
- Unit 3 · नागरिक चेतना, कर्तव्य र अधिकार20 h
- Unit 4 · सामाजिक समस्या र विकृतिहरू20 h
- Unit 5 · हाम्रो विगत20 h
- Unit 6 · हाम्रा आर्थिक क्रियाकलाप20 h
- Unit 7 · हाम्रो पृथ्वी20 h
- Unit 1 · हामी र हाम्रो समाज16 h
- Unit 8 · जनसङ्ख्या र यसको व्यवस्थापन12 h
- Unit 9 · अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध, समसामयिक घटना र सूचना प्रविधि12 h