एकजोर जुत्ता - महेशविक्रम शाह (कथा)

'एकजोर जुत्ता' महेशविक्रम शाहको सामाजिक-मनोवैज्ञानिक कथा हो। कथा 'म' पात्रले भनेका छन्, जो हर्कबहादुरको नयाँ घरमा भाडामा बस्छन्। दसैँको मुखमा उनले घरबेटीकी जेठी छोरी गुलाफी का लागि सदरमुकामबाट एकजोर कालो जुत्ता ल्याइदिन्छन्। सानो उपहारले गुलाफीलाई खुसी बनाउँछ, तर भाइबहिनीमा ईर्ष्या, बाबुआमामा शङ्का र घरभरि तनाव जन्माउँछ। अन्त्यमा गुलाफी आँसु झार्दै जुत्ता फिर्ता गर्छिन्। कथाले बालमनको चाहना, गरिब परिवारको बाध्यता र "लोकले के भन्ला" भन्ने डरको चित्र खिच्छ।

११.१ कथाको सार, घटनाक्रम र चरित्र

पात्र र परिवेश

पात्र	परिचय
'म' (कथावाचक)	हर्कबहादुरको नयाँ घरमा भाडामा बस्ने व्यक्ति; गाउँलेले "हाकिमसाब" भन्छन्
गुलाफी	हर्कबहादुरकी जेठी छोरी; 'म' को घरधन्दा (भाँडा माझ्ने, खाना पकाउने) गर्छिन्; विद्यालय पनि जान्छिन्
हर्कबहादुर	घरबेटी, गुलाफीका बा
गुलाफीकी आमा	हर्कबहादुरकी पत्नी
गङ्गा, उमा, गोविन्द	गुलाफीका दुई बहिनी र भाइ

हर्कबहादुरका सँगै जोडिएका दुइटा कच्ची घर छन् — पुरानोमा परिवार आफैँ बस्छ, नयाँमा 'म' भाडामा। परिवारमा जम्मा छ जना छन्। समय दसैँको मुख हो; परिवेश गाउँ र सदरमुकामको बजार।

घटनाक्रम

सुरु।

1. गुलाफी भान्सामा भाँडा माझ्दै 'म' भोलि बजार जाँदै हुनुहुन्छ भन्ने थाहा पाउँछिन्। 'म' भन्छन् — "भोलि सदरमुकाम जाँदै छु, खित्रिङमित्रिङ किनमेल गर्नु छ।"
2. गुलाफीलाई पनि बजार जान मन छ, तर दसैँअघि घरआँगन सफा गर्नु छ, कमेराले घर पोत्नु छ। उनी 'म' लाई दसैँ आफ्नै परिवारसँग मनाउन निम्त्याउँछिन्।
3. सङ्कोच मान्दै गुलाफी अनुरोध गर्छिन् — "बजारबाट मलाई एकजोर जुत्ता ल्याइदिनुहोस्; दसैँमा लाउने जुत्तै छैन।" उनलाई गौरी मिसले लगाएको जस्तो कालो, अलिकति हिल भएको जुत्ता चाहिएको छ। नम्बर थाहा नभएकाले उनी खुट्टा धागाले नापेर ल्याइदिन्छिन्।

बिच।

4. सदरमुकामको बजारमा भाउ चर्को छ। सबैलाई केही किन्न रकम नपुग्ने भएकाले 'म' दोमनमा पर्छन्; अन्ततः धागाको नापले गुलाफीका लागि जुत्ता र अरूका लागि एक प्याकेट चकलेट किन्छन्।
5. फर्केपछि चकलेट गुलाफीको हातमा "सबैले बाँडेर खाओ" भनेर दिन्छन्। साँझ जुत्ता दिँदा गुलाफी खुसीले पुलकित हुन्छिन् — "ठ्याक्कै मिल्यो।"
6. त्यस दिनदेखि गुलाफीबाहेक परिवारका अरू सदस्यको व्यवहार फेरिन्छ। गङ्गा राम्ररी बोल्दिनन्, उमा नदेखे जस्तो गर्छिन्, गोविन्द सामुन्ने नै पर्दैनन्। गुलाफीको अनुहार मुर्झाउँछ।
7. भोलिपल्ट बिहानै हर्कबहादुर आउँछन् र अकमकाउँदै भन्छन् — गुलाफी उपहार लिने उमेरकी भएकी छैनन्; उनीभन्दा माथि आमा र मुनि तीन भाइबहिनी छन्; दसैँमा गुलाफीले मात्र त्यस्तो जुत्ता लगाउँदा "अरू छोराछोरीलाई नकिनिदिए जस्तो" देखिन्छ; र "गुलाफीलाई मात्र किन हाकिमसाबले जुत्ता किनिदिए" भनेर गाउँलेले नानाभाँती कुरा काट्छन्।

चरम र अन्त्य।

8. दुई दिन हर्कबहादुरको घर चुपचाप रहन्छ। दसैँको चहलपहल सुरु हुन्छ। एक साँझ गुलाफी खाना पकाउन आउँदिनन्। 'म' झ्यालबाट चियाउँदा परिवार गुन्द्रीमा बसेको र बिचमा जुत्ताको पोको राखिएको देख्छन्। हर्कबहादुर भन्दै छन् — "यसको मनमा पक्का केही खोट छ।" आमा पनि सहमति जनाउँछिन्। गुलाफी शिर झुकाएर नङ कोतर्दै आँसु थाम्दै छिन्।
9. भोलिपल्ट निद्रा नपुगेको अनुहार लिएर गुलाफी जुत्ताको पोको फिर्ता ल्याउँछिन् र बहाना गर्छिन् — "अलि ठुलो भयो; बा-आमाले म अहिले सानै छु, यो जुत्ता सुहाउँदैन भन्नुभयो।" पोको भुइँमा राखेर जानुअघि उनले व्यथित नजरले हेर्छिन् र उनका आँखाबाट दुई थोपा आँसु चुहिन्छन्।

चरित्रचित्रण

पात्र	गुण	कथाबाट प्रमाण
गुलाफी	इमानदार, शिष्ट, सभ्य	कामप्रति इमानदार र व्यवहारमा नम्र भनिएको
	परिश्रमी	पढ्दै 'म' को घरधन्दा र आफ्नो घरको काम सम्हाल्छिन्
	सरल र बालसुलभ	गौरी मिसको जस्तो जुत्ता चाहनु, धागाले खुट्टा नाप्नु
	आज्ञाकारी, सहनशील	बाआमाको निर्णय मानेर रुँदै जुत्ता फिर्ता गर्नु
हर्कबहादुर	गरिब तर मर्यादा राख्ने	सबै सन्तानलाई समान देखाउन चाहन्छन्
	लोकलाजले डराउने	"गाउँलेले नानाभाँती कुरा उठाउँछन्" भन्ने चिन्ता
	शङ्कालु	'म' को नियतमा खोट देख्नु
'म' पात्र	उदार, सहयोगी	सीमित पैसाबाट जुत्ता र चकलेट ल्याउनु
	संवेदनशील, आत्मसमीक्षक	"यस्तो परिस्थिति आउँछ भन्ने थाहा भए जुत्ता ल्याउने थिइनँ होला"

११.२ बालमनोविज्ञान र सामाजिक सन्देश

बालमनोविज्ञान भनेको बालबालिकाको इच्छा, डर, ईर्ष्या, लाज जस्ता मनका भावको अध्ययन हो। यो कथामा बालमन यसरी देखिन्छ:

बालमनको भाव	कथामा
नक्कल गर्ने चाहना	गौरी मिसको जस्तै जुत्ता लगाउन मन पराउनु
चाडको उत्साह	दसैँका "सप्तरङ्गी सपना", नयाँ जुत्ताको रहर
अपार खुसी	"ठ्याक्कै मिल्यो!" भन्दै पुलकित हुनु
तुलना र ईर्ष्या	आफूलाई केही नपाएकाले गङ्गा, उमा र गोविन्दको बोलचाल बन्द हुनु
डर र लाज	बाआमासामु बोल्न नसकेर शिर झुकाउनु, नङ कोतर्नु
पीडा लुकाउने प्रयास	"अलि ठुलो भयो" भन्ने बहाना गर्नु

सामाजिक सन्देश।

1. उपहार दिँदा परिवेश बुझ्नुपर्छ। गरिब र ठुलो परिवारमा एउटै सन्तानलाई मात्र उपहार दिँदा अरूमा हीनताबोध र ईर्ष्या जन्मन सक्छ। 'म' ले पनि यो पछि बुझ्छन्।
2. शङ्का र अविश्वासले सम्बन्ध बिगार्छ। हर्कबहादुरले नियत नबुझी शङ्का गर्दा शान्त घरको "तलाउमा तनावरूपी तरङ्ग" उठ्यो।
3. लोकलाजको डरले बालबालिकाको खुसी खोसिन्छ। गाउँलेका कुराको डरले गुलाफीले मन परेको जुत्ता फिर्ता गर्नुपर्‍यो।
4. सबै सन्तानलाई समान व्यवहार। हर्कबहादुरको चिन्ताको एउटा कारण सबै सन्तानलाई समान देखाउनु पनि हो — यो सकारात्मक पक्ष हो।
5. बालबालिकाको भावनाको कदर। निर्णय गर्दा बालबालिकाको कुरा पनि सुन्नुपर्छ।

शीर्षकको सार्थकता। कथाका सबै घटना — अनुरोध, किनमेल, खुसी, ईर्ष्या, शङ्का र फिर्ता — एकजोर जुत्ताकै वरिपरि घुम्छन्। जुत्ता गुलाफीको सपनाको प्रतीक पनि हो र घरको तनावको कारण पनि। त्यसैले 'एकजोर जुत्ता' शीर्षक सार्थक छ।

११.३ भाषिक संरचना: सङ्गति, समस्त शब्द र विग्रह

(क) सङ्गति — लिङ्ग र वचन

सङ्गति भनेको वाक्यमा कर्ता र क्रियाका लिङ्ग, वचन, पुरुष र आदर मिल्नु हो।

लिङ्ग सङ्गति — कर्ता पुलिङ्ग भए क्रिया पुलिङ्गी, स्त्रीलिङ्ग भए स्त्रीलिङ्गी।

पुलिङ्ग	स्त्रीलिङ्ग
भान्जा चित्रकलामा प्रथम भए।	भान्जी चित्रकलामा प्रथम भइन्।
उनले चलचित्र हेरेका छन्।	उनले चलचित्र हेरेकी छन्।
राम्रो छोरो घर आयो।	राम्री छोरी घर आई।
मेरो भाइ विद्यालय गयो।	मेरी बहिनी विद्यालय गई।

वचन सङ्गति — एकवचन कर्तासँग एकवचन क्रिया, बहुवचनसँग बहुवचन क्रिया।

एकवचन	बहुवचन
मैले चेस खेल जितेँ।	हामीले चेस खेल जित्यौँ।
चराले रुखमा गुँड बनायो।	चराहरूले रुखमा गुँड बनाए।
यो नानी अग्ली छे।	यी नानीहरू अग्ला छन्।
म असल विद्यार्थी हुँ।	हामी असल विद्यार्थी हौँ।

(ख) समस्त शब्द र विग्रह

दुई वा बढी शब्द जोडिएर बनेको एउटै शब्द समस्त शब्द हो; जोड्ने प्रक्रिया समास र समस्त शब्दलाई फेरि छुट्याएर देखाउनु विग्रह हो।

समस्त शब्द	विग्रह	समासको प्रकार
श्रमजीवी	श्रमले जिउने	तत्पुरुष (विभक्ति लोप)
पूजासामग्री	पूजाका लागि सामग्री	तत्पुरुष
डाँडापारि	डाँडादेखि पारि	तत्पुरुष
ठुल्दाइ	ठुलो दाइ	कर्मधारय (विशेषण + नाम)
गहुँगोरो	गहुँ जस्तो गोरो	कर्मधारय (उपमा)
दशनङ्ग्रा	दश नङ्ग्राको समूह	द्विगु (सङ्ख्या + नाम)
त्रिभुज	तीन भुजाको समूह	द्विगु
नाफानोक्सान	नाफा वा नोक्सान	द्वन्द्व
मानापाथी	माना र पाथी	द्वन्द्व
साँझबिहान	साँझ र बिहान	द्वन्द्व
लामकाने	लामा कान छन् जसका (गधा)	बहुव्रीहि (अर्कै अर्थ)
प्रतिवर्ष	हरेक वर्ष	अव्ययीभाव

समासको नमुना उत्तर

प्रश्न। समास भए विग्रह र विग्रह भए समास गर्नुहोस्: घरधन्दा, बाआमा, हिजोआज, माना र पाथी, लामा कान छन् जसका।

उत्तर। घरधन्दा → घरको धन्दा; बाआमा → बा र आमा; हिजोआज → हिजो र आज; माना र पाथी → मानापाथी; लामा कान छन् जसका → लामकाने।

११.४ शब्दभण्डार: अनेकार्थी शब्द

एउटै शब्दले सन्दर्भअनुसार दुई वा बढी अर्थ दिन्छ भने त्यो अनेकार्थी शब्द हो।

शब्द	अर्थ १	अर्थ २
साल	वर्ष	एक प्रकारको रुख (सालको पात)
ताप	गर्मी (घामको ताप)	चिन्ता, पिर
लठारो	झन्झट, लफडा	पिङ वा डोरीको लामो भाग
पुतली	खेलौना गुडिया	उड्ने कीरा
दाना	फलको केस्रा, गेडा	चराचुरुङ्गीलाई दिने चारो
ताल	पोखरी	चाला, व्यवहार
उत्तर	जवाफ	एउटा दिशा
तर	तापनि (संयोजक)	दुधमाथिको बाक्लो पत्र
हार	पराजय	माला
मास	महिना	एक प्रकारको दाल
गोल	गोलाकार	खेलमा गोलपोस्टभित्र बल पसाउनु
असार	आषाढ महिना	सार नभएको
जाल	पासो	छल, झेल
नाल	बन्दुकको नली	फोहोर पानी बग्ने बाटो, नाली

उदाहरण वाक्य। "हामीले सालको पातको टपरीमा सेल खायौँ।" (रुख) — "पोहोर साल दाइको बिहे भयो।" (वर्ष)। "प्रश्नको उत्तर लेख।" — "हिमाल उत्तरमा छ।"

कथाका अन्य शब्दार्थ।

शब्द	अर्थ
कमेरो	घर पोत्न प्रयोग गरिने सेतो माटो
सदरमुकाम	प्रशासनिक रूपमा प्रमुख स्थान
पुलकित	ज्यादै खुसी भएको
मुर्झाउनु	ओइलाउनु
तीक्ष्ण	तिखो, धारिलो
मथिङ्गल	मस्तिष्क
मतमतान्तर	फरक फरक विचार
शुष्क	सुकेको, खस्रो
व्यथित	वेदनाले भरिएको
दोमन	दुविधा, दुई मन
निन्याउरो	उदास, खिन्न
खित्रिङमित्रिङ	सानातिना, थरीथरीका

११.५ स्वतन्त्र कथा रचना

कथा लेख्दा पाँच अङ्ग मिलाउनुहोस्: (१) सुरुआत — पात्र र परिवेश; (२) समस्या वा चाहना; (३) घटनाको विकास; (४) चरम — सबैभन्दा तनावपूर्ण क्षण; (५) अन्त्य र सन्देश। भूतकाल र अन्य पुरुषमा लेख्नुहोस्; संवाद थोरै तर जीवन्त राख्नुहोस्।

सुनाइ। पाठ्यपुस्तकको सुनाइ पाठ ११ शिक्षकबाट सुन्नुहोस्। सुन्दा घटनाको क्रम, पात्रको व्यवहार र अन्त्यमा खुलेको कारण टिप्नुहोस्; त्यसपछि ठिक-बेठिक छुट्याउने प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्।

पाठको सार

• 'एकजोर जुत्ता' महेशविक्रम शाहको कथा हो; 'म' पात्र हर्कबहादुरको घरमा भाडामा बस्छन्।
• हर्कबहादुरको परिवारमा छ जना छन्; जेठी छोरी गुलाफी 'म' को घरधन्दा गर्छिन्।
• दसैँका लागि गुलाफीले धागाले नापेर कालो जुत्ता मगाउँछिन्; 'म' जुत्ता र अरूका लागि चकलेट ल्याउँछन्।
• भाइबहिनीमा ईर्ष्या र बाआमामा शङ्का जन्मिन्छ; हर्कबहादुर लोकलाज र सबै सन्तानमा समानताको चिन्ता गर्छन्।
• अन्त्यमा गुलाफी "अलि ठुलो भयो" भन्ने बहाना गर्दै आँसुसहित जुत्ता फिर्ता गर्छिन्।
• सन्देश: उपहार दिँदा परिवेश बुझ्नुपर्छ; शङ्का र लोकलाजले बालमनको खुसी खोस्छ।
• व्याकरण: लिङ्ग-वचन सङ्गति, समस्त शब्द र विग्रह, अनेकार्थी शब्द।

अभ्यास

समूह क — वस्तुगत प्रश्न (१ अङ्क)

1. 'एकजोर जुत्ता' कथाका कथाकार को हुन्? [1] (क) भूपी शेरचन (ख) महेशविक्रम शाह (ग) गुरुप्रसाद मैनाली (घ) पारिजात
2. हर्कबहादुरको परिवारमा कति जना छन्? [1] (क) चार (ख) पाँच (ग) छ (घ) सात
3. गुलाफीले जुत्ताको नाप कसरी दिइन्? [1] (क) पुरानो जुत्ता दिएर (ख) धागाले खुट्टा नापेर (ग) नम्बर भनेर (घ) कागजमा खुट्टा कोरेर
4. अरू भाइबहिनीका लागि 'म' ले के ल्याए? [1] (क) कपडा (ख) एक प्याकेट चकलेट (ग) कापीकलम (घ) केही ल्याएनन्
5. गुलाफीले जुत्ता फिर्ता गर्दा के बहाना गरिन्? [1] (क) रङ मन परेन (ख) अलि ठुलो भयो (ग) च्यातियो (घ) बहिनीलाई दिइन्
6. "दशनङ्ग्रा" कुन समास हो? [1] (क) द्वन्द्व (ख) द्विगु (ग) बहुव्रीहि (घ) अव्ययीभाव

समूह क का उत्तर

१. (ख) महेशविक्रम शाह।

२. (ग) — हर्कबहादुर, पत्नी, गुलाफी, गङ्गा, उमा र गोविन्द।

३. (ख) धागाले नापेर।

४. (ख) चकलेट — सबैलाई पुग्ने रकम थिएन।

५. (ख) अलि ठुलो भयो — वास्तविक कारण बाआमाको शङ्का र लोकलाज थियो।

६. (ख) द्विगु — सङ्ख्या + नाम (दश नङ्ग्राको समूह)।

समूह ख — छोटो उत्तर (२ अङ्क)

1. हर्कबहादुरको पारिवारिक अवस्था कस्तो छ? [2]
2. गुलाफीलाई मात्र किन जुत्ता किनिएको थियो? [2]
3. हर्कबहादुरको घरमा तनाव कसरी सिर्जना भयो? [2]
4. वाक्य परिवर्तन गर्नुहोस्: (क) दाजुले राम्रो घर बनाउनुभयो। (स्त्रीलिङ्ग) (ख) यो कुकुरले टोक्न सक्छ। (बहुवचन) [2]

समूह ख का उत्तर

१. हर्कबहादुरको परिवार गरिब र ठुलो छ। उनका सँगै जोडिएका दुइटा कच्ची घर छन्; पुरानोमा परिवार बस्छ र नयाँ घर भाडामा दिएका छन्। परिवारमा पत्नी, तीन छोरी र एक छोरा गरी छ जना छन्। जेठी छोरी गुलाफीलाई भाडावालको घरधन्दामा खटाएका छन्; सबै छोराछोरी विद्यालय जान्छन्।

२. गुलाफीले नै "दसैँमा लाउने जुत्तै छैन" भन्दै धागाको नाप दिएर जुत्ता मगाएकी थिइन्। 'म' पात्रले परिवारका सबैलाई केही किन्न खोजे पनि सदरमुकामको चर्को भाउले रकम नपुग्ने भयो। त्यसैले गुलाफीलाई जुत्ता र अरूलाई चकलेट मात्र किनियो।

३. गुलाफीलाई मात्र जुत्ता आउँदा भाइबहिनी खिन्न र ईर्ष्यालु भए। हर्कबहादुरलाई अरू सन्तानलाई नकिनिदिएको देखिने र गाउँलेले कुरा काट्ने डर लाग्यो; उनले 'म' को मनमा खोट छ भनेर शङ्का गरे र आमा पनि सहमत भइन्। बाआमाबिच मतमतान्तर भयो र गुलाफी रुनुपर्‍यो। यसरी एउटा जुत्ताले घरमा तनाव सिर्जना गर्‍यो।

४. (क) दिदीले राम्रो घर बनाउनुभयो। (ख) यी कुकुरहरूले टोक्न सक्छन्।

समूह ग — लामो उत्तर (४ अङ्क)

1. 'एकजोर जुत्ता' कथाको सार लेख्नुहोस्। [4]
2. गुलाफीको चरित्रचित्रण गर्नुहोस्। [4]
3. गुलाफीले जुत्ता फिर्ता दिनु उपयुक्त थियो कि थिएन? कथाका आधारमा समीक्षा गर्नुहोस्। [4]

समूह ग का उत्तर

१. 'म' पात्र हर्कबहादुरको नयाँ घरमा भाडामा बस्छन्। हर्कबहादुरकी जेठी छोरी गुलाफी उनको घरधन्दा गर्छिन्। दसैँको मुखमा 'म' सदरमुकाम जाँदा गुलाफीले गौरी मिसको जस्तो कालो जुत्ता ल्याइदिन अनुरोध गर्छिन् र धागाले खुट्टाको नाप दिन्छिन्। बजारमा भाउ चर्को भएकाले 'म' गुलाफीलाई जुत्ता र अरू भाइबहिनीलाई चकलेट मात्र ल्याउँछन्। जुत्ता पाएर गुलाफी अत्यन्त खुसी हुन्छिन्, तर उनका भाइबहिनी खिन्न हुन्छन्। हर्कबहादुर 'म' कहाँ आएर सबै सन्तानलाई नकिनिदिएको देखिने र गाउँलेले कुरा काट्ने चिन्ता सुनाउँछन्। एक साँझ 'म' झ्यालबाट परिवारलाई जुत्ताको पोको बिचमा राखेर विवाद गरिरहेको देख्छन्; बाआमा 'म' को नियतमा शङ्का गर्छन् र गुलाफी आँसु थाम्दै बस्छिन्। भोलिपल्ट गुलाफी "अलि ठुलो भयो" भन्ने बहाना गरेर जुत्ता फिर्ता गर्छिन् र आँसु झार्दै फर्किन्छिन्।

२. गुलाफी कथाकी प्रमुख पात्र हुन्। (क) परिश्रमी — पढाइसँगै भाडावालको भाँडा माझ्ने, खाना पकाउने र घरको सरसफाइ गर्छिन्। (ख) इमानदार र शिष्ट — कामप्रति इमानदार र व्यवहारमा सभ्य छिन्। (ग) सरल र बालसुलभ — गौरी मिसको जस्तो जुत्ताको रहर गर्छिन् र धागाले खुट्टा नाप्छिन्; जुत्ता पाउँदा पुलकित हुन्छिन्। (घ) आज्ञाकारी र सहनशील — मन परेको जुत्ता पनि बाआमाको कुरा मानेर फिर्ता गर्छिन् र 'म' लाई दोष नलागोस् भनेर "ठुलो भयो" भन्ने बहाना बनाउँछिन्। उनी गरिब परिवारका चाहना दबाउनुपर्ने बालबालिकाको प्रतिनिधि पात्र हुन्।

३. गुलाफीले जुत्ता फिर्ता गर्नु उनको परिस्थितिमा बाध्यता थियो। उपयुक्त ठहर्ने पक्ष: बाआमाको आदेश मान्नु, भाइबहिनीको मन नदुखाउनु र घरको तनाव अन्त्य गर्नु आवश्यक थियो; सबै सन्तानलाई समान व्यवहार देखाउन पनि यसले मद्दत गर्‍यो। अनुपयुक्त ठहर्ने पक्ष: जुत्ता 'म' पात्रले सद्भावले ल्याएका थिए; फिर्ता गर्दा गुलाफीको सानो सपना टुट्यो र उदार व्यक्तिमाथि अनाहकमा शङ्का गरियो। "ठुलो भयो" भन्ने झुटो बहानाले सत्य लुकायो। निष्कर्ष: फिर्ता गर्नु तत्कालका लागि घर शान्त राख्ने उपाय भए पनि उत्तम समाधान थिएन; बाआमाले 'म' सँग खुलेर कुरा गरेको वा भाइबहिनीका लागि पनि व्यवस्था गरेको भए गुलाफीको खुसी र सम्बन्ध दुवै जोगिन सक्थे।

वस्तुगत अभ्यास

सही उत्तर छान्नुहोस्। [5×1=5]

१. गुलाफीले कसले लगाएको जस्तो जुत्ता मागिन्? (क) आमाले (ख) गौरी मिसले (ग) साथीले (घ) गङ्गाले

२. 'म' पात्रलाई गाउँलेले के भनेर सम्बोधन गर्छन्? (क) मास्टरसाब (ख) हाकिमसाब (ग) डाक्टरसाब (घ) साहुजी

३. "सालको पात" र "पोहोर साल" मा 'साल' कस्तो शब्द हो? (क) पर्यायवाची (ख) विपरीतार्थी (ग) अनेकार्थी (घ) अनुकरणात्मक

४. "गहुँ जस्तो गोरो" को समस्त रूप हो — (क) गहुँगोरो (ख) गोरोगहुँ (ग) गहुँवर्णी (घ) गोरोपन

५. "मैले चेस खेल जितेँ" को बहुवचन हो — (क) मैले चेस खेल जित्यौँ (ख) हामीले चेस खेल जित्यौँ (ग) हामीले चेस खेल जितेँ (घ) हामी चेस खेल जित्यौ

वस्तुगत अभ्यासका उत्तर

१. (ख) गौरी मिसले।

२. (ख) हाकिमसाब।

३. (ग) अनेकार्थी।

४. (क) गहुँगोरो (कर्मधारय)।

५. (ख) हामीले चेस खेल जित्यौँ — कर्ता र क्रिया दुवै बहुवचन।