Unit 12 · पाठ · 13 min read

जुन्को ताबेई (जीवनी)

What the syllabus asks for 5

जीवनीको सार, सन्दर्भ र प्रसङ्ग
व्यक्तित्व, सङ्घर्ष र योगदान
भाषिक संरचना: उपसर्ग लागेका शब्द, पुरुष र आदर
शब्दभण्डार: शब्दार्थ र पारिभाषिक शब्द
सुनाइ पाठ १२; तथ्यपरक टिपोट र जीवनी लेखन

जुन्को ताबेई सगरमाथाको शिखर चुम्ने संसारकी पहिलो महिला हुन्। सानैमा निमोनियाले थलिएकी, ४ फिट ९ इन्च मात्र अग्ली यी जापानी महिलाले पैसाको अभाव, समाजको हाँसो र हिमपहिरोलाई पार गरेर सन् १९७५ मे १६ मा सगरमाथा आरोहण गरिन्। यो जीवनीले दृढ इच्छाशक्ति, धैर्य र निरन्तर प्रयासले "असम्भव" लाग्ने लक्ष्य पनि पूरा हुन्छ भन्ने सिकाउँछ।

परीक्षाले खोज्ने चार कुरा

(१) ताबेईको जीवनका मुख्य घटना र तिनका मिति (सन्मा)। (२) पर्वतारोहणका क्रममा भोगेका सङ्घर्ष र तिनको समाधान। (३) व्यक्तित्व, योगदान र सन्देश। (४) व्याकरणमा उपसर्ग लागेका शब्द, पुरुष र आदर।

१२.१ जीवनीको सार, सन्दर्भ र प्रसङ्ग

जीवनी कुनै व्यक्तिको जन्म, बाल्यकाल, शिक्षा, सङ्घर्ष, उपलब्धि र मृत्युसम्मका मुख्य घटनालाई तथ्य र क्रमसहित प्रस्तुत गर्ने गद्य विधा हो। यसमा व्यक्तिको योगदान र अरूका लागि प्रेरणा दिने पक्ष उजागर गरिन्छ।

जीवनका मुख्य घटना

समय	घटना
२२ सेप्टेम्बर १९३९	जापानको फुकुसिमा प्रान्तको सानो सहर मिहारुमा जन्म; सात सन्तानमध्ये पाँचौँ
बाल्यकाल	निमोनियाले बारम्बार बिरामी; धेरै दिन विद्यालय जान नसके पनि माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण
१० वर्षको उमेर	कक्षा चारमा पढ्दा शैक्षिक भ्रमणमा माउन्ट नासुको आरोहण — पर्वतारोहणप्रति रुचिको सुरुआत
१९५८–१९६२	सोवा महिला विश्वविद्यालयमा अङ्ग्रेजी साहित्यको अध्ययन (स्नातक)
१९६५	पर्वतारोही मसानोबुसँग विवाह; श्रीमान्‌बाट निरन्तर सहयोग
१९६९	'लेडिज क्लाइम्बिङ क्लब जापान' स्थापना; नारा "आफैँ एक विदेश अभियानमा जुटौँ"
१९७०, १९७२	सगरमाथा आरोहणका लागि नेपाल सरकारसँग अनुमति माग र ताकेता
१९७५	नेपाल आगमन; ६,३०० मिटरको शिविरमा हिमपहिरो; मे १६ मध्याह्न १२:३० मा शिखर आरोहण
१९९२	'सेभेन समिट्स' (सात महादेशका सर्वोच्च शिखर) पूरा गर्ने पहिलो महिला
२०१२	पेरिटोनियल क्यान्सर भएको थाहा; तैपनि आरोहण जारी
२० अक्टोबर २०१६	७७ वर्षको उमेरमा जापानको साइतामास्थित अस्पतालमा निधन

**चित्र १.** जुन्को ताबेईको जीवनरेखा। बिरामी बालिकाबाट विश्वकीर्तिमानी आरोहीसम्मको यात्रा; १९७५ को सगरमाथा आरोहण जीवनको शिखर हो।

सार

जुन्को ताबेईको जन्म जापानको मिहारुमा भयो। बुबा विज्ञापन कम्पनीमा होर्डिङ बोर्ड छाप्ने काम गर्थे, आमा गृहिणी थिइन्। सानैमा निमोनियाले थलिए पनि उनले माध्यमिक शिक्षा पूरा गरिन् र "विद्याधन नै सबैभन्दा ठुलो धन हो" भन्ने विश्वासले उच्च शिक्षा लिइन्। दस वर्षको उमेरमा माउन्ट नासु चढेपछि उनमा पर्वतारोहणप्रति लगाव जाग्यो। ठुला पर्वतारोही समूहमा प्रवेश नपाउँदा र मान्छेले हाँसोमा उडाउँदा पनि उनी पछि हटिनन्; सन् १९६९ मा महिलाका लागि छुट्टै क्लब खोलिन्। सन् १९७५ मा उनी महिला टोलीको नेतृत्व गर्दै नेपाल आइन्। पैसाको अभाव टार्न टोलीका सदस्यले आफ्नै जायजेथाबाट रकम जुटाए र कतिपय सामान आफैँ बनाए वा पुनः प्रयोग गरे। ६,३०० मिटरको शिविरमा हिमपहिरोमा पुरिँदा नेपाली शेर्पाहरूले उद्धार गरे। शिखर नजिकै अक्सिजन र खानेकुरा सकिन लाग्दा टोलीले ताबेईलाई मात्र अघि पठायो र उनले आङ छिरिङ शेर्पासहित मे १६, १९७५ मा सगरमाथा चुमिन्। तेन्जिङ नोर्गे र एडमन्ड हिलारीको पहिलो आरोहण (२९ मे १९५३) को ठिक २२ वर्षपछि उनी सगरमाथा चढ्ने पहिलो महिला बनिन्। पछि उनले 'सेभेन समिट्स' पूरा गरिन्, ७६ देशका सर्वोच्च शिखर चढिन् र शिक्षक तथा लेखकका रूपमा सात कृति प्रकाशित गरिन्। सन् २०१६ मा क्यान्सरका कारण उनको निधन भयो।

मिति र सङ्ख्या नबिगार्नुहोस्

सगरमाथा आरोहण १६ मे १९७५ — यो २९ मे १९५३ (तेन्जिङ-हिलारी) को ठिक २२ वर्षपछि हो। त्यस वेला ताबेई ३५ वर्षकी र छोरा सिन्या तथा छोरी नोरिकोकी आमा थिइन्। शिखरमा उनीसँग आङ छिरिङ शेर्पा थिए। "७६ देश" भनेको ७६ देशका सर्वोच्च शिखर हुन्; "सात शिखर" भनेको सात महादेशका सर्वोच्च शिखर हुन् — यी दुई फरक कुरा हुन्।

१२.२ व्यक्तित्व, सङ्घर्ष र योगदान

सङ्घर्ष र समाधान

सङ्घर्ष	ताबेईको समाधान
बाल्यकालमा निमोनिया र कमजोर स्वास्थ्य	जसोतसो माध्यमिक शिक्षा पूरा गरिन्; पढाइ छाडिनन्
ठुला आरोही समूहमा प्रवेश नपाउनु, हाँसोको पात्र बन्नु	आफैँ 'लेडिज क्लाइम्बिङ क्लब जापान' खोलिन्
नेपाल सरकारबाट लामो समय अनुमति नआउनु	फेरि ताकेता गरी नयाँ निवेदन दिइन्; धैर्य राखिन्
खर्चको अभाव	पत्रिका कम्पनीको सहयोग, सदस्यको आफ्नै जायजेथा, सामान आफैँ बनाउने र पुनः प्रयोग
१९७० मा जापानी पुरुष टोलीका आरोहीको मृत्युको समाचार	टोलीलाई थप सतर्कता अपनाउन लगाइन्
६,३०० मिटरमा हिमपहिरो	शेर्पाहरूको बहादुरीले उद्धार; हिम्मत नहारी अघि बढिन्
शिखरनजिक अक्सिजन र खानेकुरा सकिन लाग्नु	टोलीको सामूहिक निर्णयमा एक्लै सहयोगीसहित शिखरतर्फ
क्यान्सर	रोगसँग लड्दै पनि आरोहण र लेखन जारी राखिन्

व्यक्तित्व

दृढ इच्छाशक्ति — रोग, अभाव र उपहासले लक्ष्यबाट हटाउन सकेन।
साहसी र धैर्यवान् — डेथ जोन (८,००० मिटरमाथि) पार गरिन्; अनुमतिका लागि वर्षौँ पर्खिन्।
कुशल नेतृत्वकर्ता र व्यवस्थापक — महिला क्लब खोलिन्, टोलीको नेतृत्व गरिन्, सीमित स्रोतमा खर्च मिलाइन्।
सहकार्यमा विश्वास — टोली, श्रीमान् र शेर्पाहरूको सहयोगलाई सम्मान गरिन्।
शिक्षाप्रेमी — बिरामी हुँदा पनि पढाइ छाडिनन्; पछि शिक्षक र लेखक बनिन्।

योगदान

सगरमाथा चढ्ने पहिलो महिला बनेर "महिलाले सक्दैनन्" भन्ने सोच तोडिन्।
सेभेन समिट्स पूरा गर्ने पहिलो महिला; ७६ देशका सर्वोच्च शिखर आरोहण।
महिलाका लागि पर्वतारोहण क्लब खोलेर धेरै गृहिणीलाई आरोहणमा ल्याइन्।
'हिमालय एडभेन्चर ट्रस्ट जापान' की निर्देशक बनेर पर्वतारोहणको विकासमा काम गरिन्।
नेपाल र जापानबिचको आत्मीय सम्बन्धलाई जनस्तरमा बलियो बनाइन्।

व्याख्या — "सगरमाथा आरोहण र जीवनयात्रा उस्तै हो।"

यो पङ्क्ति 'जुन्को ताबेई' जीवनीबाट लिइएको हो। सगरमाथा चढ्दा उकालो, चिसो, अक्सिजनको कमी, हिमपहिरो जस्ता जोखिम हुन्छन्, तर शिखर पुग्दाको आनन्द पनि अतुलनीय हुन्छ। मानिसको जीवन पनि त्यस्तै हो — रोग, गरिबी, असफलता र उपहास जस्ता उतारचढाव आइरहन्छन्। ताबेईले बाल्यकालको निमोनिया, खर्चको अभाव र हिमपहिरो सबै पार गरेर शिखर चुमिन्। त्यसैले आरोहीलाई जस्तै जीवनमा पनि धैर्य, साहस, तयारी र सहयोगीको साथ चाहिन्छ। कठिनाइदेखि नडराई लगातार अघि बढ्नेले नै जीवनको "शिखर" अर्थात् सफलता पाउँछ।

सन्देश। अभाव, रोग वा लिङ्ग सफलताका बाधक होइनन्; दृढ सङ्कल्प, निरन्तर साधना, सहकार्य र धैर्यले जस्तोसुकै कठिन लक्ष्य पनि पूरा गर्न सकिन्छ।

१२.३ भाषिक संरचना: उपसर्ग, पुरुष र आदर

(क) उपसर्ग लागेका शब्द

शब्दको अगाडि जोडिएर नयाँ शब्द बनाउने र अर्थ फेर्ने शब्दांशलाई उपसर्ग भनिन्छ। उपसर्ग एक्लै प्रयोग हुँदैन।

उपसर्ग	अर्थ	पाठ र अभ्यासका उदाहरण
अ	नभएको, विपरीत	अभाव, अस्वस्थ, अद्वितीय, अभद्र, अमर्यादित
अन	नभएको	अनजान, अनपढ
अनु	पछि, अनुसार	अनुकूल, अनुकरणीय, अनुशासित, अनुवाद, अनुसरण
अभि	तर्फ, विशेष	अभियान, अभिभावक, अभिरुचि, अभिनय
अव	तल, हीन	अवतरण, अवसर, अवरोध
उप	नजिक, सहायक	उपकार, उपदेश, उपयोग
प्र	अगाडि, धेरै	प्रयास, प्रभाव, प्रगति, प्रारम्भ
प्रति	उल्टो, हरेक	प्रतिकूल, प्रतिबद्धता
निर्	बिना	निराशा, निर्भीक
सु	राम्रो	सुरक्षित
सह	साथ	सहकार्य, सहमति, सहअस्तित्व
बे / गैर	बिना, नभएको	बेकार, बेकाम, गैरजिम्मेवार

निर्माण प्रक्रिया: अ + भाव = अभाव; प्रति + कूल = प्रतिकूल; अव + तरण = अवतरण; निर् + आशा = निराशा; अ + द्वितीय = अद्वितीय।

उपसर्ग र मूल शब्द छुट्याउँदा

'अनुचित' मा उपसर्ग 'अनु' होइन, अन् + उचित हो। 'अमर' मा 'अ' (नमर्ने) उपसर्ग हो, तर 'अमेरिका' वा 'अनार' मा अ उपसर्ग होइन — बाँकी अंश अर्थपूर्ण शब्द हुनुपर्छ।

(ख) पुरुष सङ्गति

पुरुष	एकवचन	बहुवचन / आदरार्थी
प्रथम (बोल्ने)	मैले कथा पढेको / पढेकी छु	हामीले कथा पढेका छौँ
द्वितीय (सुन्ने)	तैँले कथा पढेको / पढेकी छस्	तिमीहरूले पढेका छौ; तपाईँले पढ्नुभएको छ
तृतीय (अन्य)	उसले कथा पढेको / पढेकी छ	उनीहरूले पढेका छन्; उहाँले पढ्नुभएको छ

(ग) आदर

आदरको तह	द्वितीय पुरुष	तृतीय पुरुष	क्रियाको उदाहरण
सामान्य (आदरहीन)	तँ	ऊ	तँ पढ्छस्; ऊ पढ्छ
मध्यम	तिमी	उनी	तिमी पढ्छौ; उनी पढ्छन्
उच्च	तपाईँ	उहाँ	तपाईँ पढ्नुहुन्छ; उहाँ पढ्नुहुन्छ
उच्चतर	हजुर	—	हजुरले भन्नुभयो

पुरुष र आदरको नमुना उत्तर

प्रश्न। कोष्ठकको निर्देशनअनुसार परिवर्तन गर्नुहोस्: (क) म जेष्ठ नागरिकलाई सम्मान गर्छु। (द्वितीय पुरुष) (ख) उसले परीक्षामा राम्रो नतिजा ल्याउने छ। (प्रथम पुरुष) (ग) रोशन पत्रिका पढ्छ। (मध्यम आदर) (घ) उनी कृषक हुन्। (उच्च आदर) (ङ) पूजा वादविवाद प्रतियोगितामा प्रथम भइन्। (सामान्य आदर)

उत्तर। (क) तिमी जेष्ठ नागरिकलाई सम्मान गर्छौ। (ख) मैले परीक्षामा राम्रो नतिजा ल्याउने छु। (ग) रोशन पत्रिका पढ्छन्। (घ) उहाँ कृषक हुनुहुन्छ। (ङ) पूजा वादविवाद प्रतियोगितामा प्रथम भई।

१२.४ शब्दभण्डार: शब्दार्थ र पारिभाषिक शब्द

पाठका शब्दार्थ

शब्द	अर्थ
आरोही	उच्च स्थानमा चढ्ने
गृहिणी	घरकी मालिकनी, घरको काम सम्हाल्ने महिला
कीर्तिमान	विशिष्ट रेकर्ड, ख्यातिपूर्ण उपलब्धि
अभियान	लक्ष्य प्राप्तिका लागि गरिने सामूहिक प्रयास
अवधि	निर्धारित समय, म्याद
प्रतिबद्धता	वचनबद्ध हुनुको अवस्था
जायजेथा	धनसम्पत्ति
अवतरण	ओर्लनु, झर्नु
बेसक्याम्प	आधार शिविर
हिमस्खलन	जमेको हिउँ ठुलो मात्रामा खस्ने प्रक्रिया, हिमपहिरो
जगेडा	पछिका लागि बचाइएको रकम वा वस्तु
सम्राट्	बादशाह, महाराजाधिराज
अद्वितीय	जोडा नभएको, अतुलनीय
मध्याह्न	दिनको बिचको समय
स्नातक	विश्वविद्यालयको पहिलो उपाधि तह

पारिभाषिक शब्द — कुनै विषय वा क्षेत्रमा निश्चित र विशेष अर्थमा प्रयोग हुने शब्द।

शब्द	क्षेत्र	अर्थ
अक्षांश	भूगोल	भूमध्यरेखासँग समानान्तर भएका काल्पनिक रेखा
उपसंहार	साहित्य	लेखको निष्कर्ष भाग
दर्शन	दर्शनशास्त्र	जीवन र जगत्लाई हेर्ने दृष्टिकोण
प्रत्यारोपण	चिकित्सा	एक ठाउँको अङ्ग वा तन्तु अर्को ठाउँमा सार्ने काम
समालोचना	साहित्य	रचनाका विभिन्न पक्ष केलाएर मूल्याङ्कन गर्ने काम
भाषिका	भाषाविज्ञान	ठाउँअनुसार हुने भाषाको फरक रूप
आपूर्ति	अर्थशास्त्र	अन्तबाट सामान ल्याएर अभाव पूरा गर्ने काम
अवमूल्यन	अर्थशास्त्र	मुद्राको मूल्य घट्ने अवस्था
अर्बुद रोग	चिकित्सा	क्यान्सर
रक्तचाप	चिकित्सा	रगतले नसामा दिने दबाब
प्रसूति	चिकित्सा	बच्चा जन्माउने प्रक्रिया
शिलान्यास	निर्माण	भवन वा संरचनाको जग राख्ने औपचारिक काम
बोलपत्र	प्रशासन	सामान वा काम गर्न दररेट खोलेर दिइने प्रस्ताव

१२.५ सुनाइ, तथ्यपरक टिपोट र जीवनी लेखन

सुनाइ पाठ १२। यो सुनाइ नेपाली कलाकार अरनिको को जीवनीसँग सम्बन्धित छ। सुन्दा (क) उनको वास्तविक नाम, (ख) कुन देश गएका थिए, (ग) कुन शैलीको संरचना बनाए र (घ) राष्ट्रले उनलाई कसरी सम्झन्छ भन्ने तथ्य टिप्नुहोस्। ठिक-बेठिक छुट्याउँदा ठाउँको नाम ध्यान दिएर सुन्नुहोस् — ठाउँ फेरेर बनाइएका वाक्य प्रायः बेठिक हुन्छन्।

तथ्यपरक टिपोट। जीवनी लेख्नुअघि नाम, जन्ममिति र स्थान, आमाबुबा, शिक्षा, मुख्य काम, उपलब्धि र सम्मान शीर्षकअनुसार टिपोट गर्नुहोस्। प्रत्येक बुँदा मितिसहित छोटो राख्नुहोस्।

जीवनी लेख्ने क्रम। (१) परिचय र जन्म; (२) बाल्यकाल र शिक्षा; (३) कार्यक्षेत्र र सङ्घर्ष; (४) उपलब्धि र योगदान; (५) मूल्याङ्कन र प्रेरणा। भूतकाल र तृतीय पुरुषमा, उच्च आदर मिलाएर लेख्नुहोस्।

बुँदाबाट जीवनी — मार्क जुकरबर्ग (पाठ्यपुस्तकका बुँदाका आधारमा)

मार्क जुकरबर्गको जन्म सन् १९८४ मे १४ मा अमेरिकाको न्युयोर्क राज्यको ह्वाइट प्लेन्समा भएको हो। उनका बुबाको नाम एडवर्ड जुकरबर्ग र आमाको नाम करेन केम्पनर हो। बाल्यकालदेखि नै जिज्ञासु स्वभावका जुकरबर्गले सानै उमेरमा 'जुकनेट' नामको सफ्टवेयर बनाएर घरका कम्प्युटर जोडे। हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा पढ्दा उनले विद्यार्थीहरू आपसमा सम्पर्क गर्न सक्ने सामाजिक सञ्जाल बनाए र सन् २००४ फेब्रुअरी ४ मा त्यसको सुरुआत गरे, जुन पछि 'फेसबुक' का नामले विश्वभर फैलियो। कलिलै उमेरमा अर्बपति बनेका उनलाई सन् २०१० मा 'टाइम' पत्रिकाले 'वर्षको व्यक्ति' घोषणा गर्‍यो। फेसबुकका संस्थापक जुकरबर्ग आज पनि प्रविधिका नयाँ खोजमा लागिरहेका छन्। उनको जीवनले जिज्ञासा र नवीन सोचले संसार बदल्न सकिन्छ भन्ने प्रेरणा दिन्छ।

पाठको सार

जुन्को ताबेई (१९३९–२०१६) सगरमाथा चढ्ने संसारकी पहिलो महिला हुन्; जन्म मिहारु, फुकुसिमा, जापान।
बाल्यकालमा निमोनियाले थलिइन्; १० वर्षमा माउन्ट नासु चढेपछि आरोहणमा रुचि जाग्यो; सोवा महिला विश्वविद्यालयबाट अङ्ग्रेजी साहित्य पढिन्।
१९६५ मा मसानोबुसँग विवाह; १९६९ मा 'लेडिज क्लाइम्बिङ क्लब जापान' स्थापना।
१९७५ मा ६,३०० मिटरको हिमपहिरोबाट बचेर मे १६ मा आङ छिरिङसहित सगरमाथा चुमिन्।
१९९२ मा सेभेन समिट्स पूरा गर्ने पहिलो महिला; ७६ देशका सर्वोच्च शिखर चढिन्।
सन्देश: दृढ इच्छाशक्ति, धैर्य र सहकार्यले कठिन लक्ष्य पनि पूरा हुन्छ।
व्याकरण: उपसर्ग (अ, अनु, अभि, अव, प्र, प्रति, निर्, सह…), पुरुष सङ्गति र आदरका तह।

अभ्यास

समूह क — वस्तुगत प्रश्न (१ अङ्क)

जुन्को ताबेईको जन्म कहाँ भएको थियो? [1] (क) टोकियो (ख) मिहारु, फुकुसिमा (ग) ओसाका (घ) साइतामा
ताबेईले कुन विषयमा उच्च शिक्षा लिइन्? [1] (क) भूगोल (ख) अङ्ग्रेजी साहित्य (ग) चिकित्सा (घ) इतिहास
'लेडिज क्लाइम्बिङ क्लब जापान' कहिले स्थापना भयो? [1] (क) १९६५ (ख) १९६९ (ग) १९७२ (घ) १९७५
ताबेईले सगरमाथा कहिले चढिन्? [1] (क) २९ मे १९५३ (ख) १६ मे १९७५ (ग) २० अक्टोबर १९७५ (घ) १६ मे १९९२
"अवतरण" शब्दमा कुन उपसर्ग छ? [1] (क) अ (ख) अव (ग) अनु (घ) उप
"उहाँ कृषक हुनुहुन्छ" कुन आदरको वाक्य हो? [1] (क) सामान्य (ख) मध्यम (ग) उच्च (घ) आदरहीन

समूह क का उत्तर

१. (ख) मिहारु, फुकुसिमा; साइतामामा निधन भएको हो।

२. (ख) अङ्ग्रेजी साहित्य, सोवा महिला विश्वविद्यालय (१९५८–६२)।

३. (ख) १९६९।

४. (ख) १६ मे १९७५; १९५३ तेन्जिङ-हिलारीको आरोहण हो।

५. (ख) अव + तरण।

६. (ग) उच्च आदर।

समूह ख — छोटो उत्तर (२ अङ्क)

जुन्को ताबेईको शैक्षिक यात्रा कस्तो थियो? [2]
ताबेई पर्वतारोहणतर्फ कसरी आकर्षित भइन्? [2]
ताबेईलाई विश्वभरबाट किन बधाई र सम्मान प्रकट गरियो? [2]
दिइएका घटनाको समय सन्मा लेख्नुहोस्: जन्म, क्लब स्थापना, अनुमति स्वीकृत भएको आरोहण वर्ष, क्यान्सर थाहा पाएको वर्ष। [2]

समूह ख का उत्तर

१. ताबेई सानैमा विद्यालय भर्ना भए पनि निमोनियाका कारण धेरै दिन विद्यालय जान सकिनन्; तैपनि जसोतसो माध्यमिक शिक्षा पूरा गरिन्। विद्याधन नै ठुलो धन हो भन्ने सोचले आमाबुबाको साथमा उच्च शिक्षामा लागिन्। पहिलो विश्वविद्यालय सहज नलागेपछि सोवा महिला विश्वविद्यालयमा सन् १९५८ देखि १९६२ सम्म अङ्ग्रेजी साहित्य पढेर स्नातक भइन्।

२. दस वर्षको उमेरमा कक्षा चारमा पढ्दा शैक्षिक भ्रमणका क्रममा उनले पहिलो पटक माउन्ट नासु चढिन्। अलि अस्वस्थ हुँदा पनि सफल भएको त्यो आरोहणले उनलाई उत्साहित बनायो र त्यसपछि स्नातक तह पूरा गरुन्जेल उनले पर्वतारोहणलाई निरन्तरता दिइन्।

३. उनी सन् १९७५ मे १६ मा सगरमाथा चढ्ने संसारकी पहिलो महिला बनिन्। तेन्जिङ-हिलारीको आरोहणको २२ वर्षपछिको यो ऐतिहासिक सफलताले महिलाको क्षमता प्रमाणित गर्‍यो। त्यसैले जापानी राजपरिवार, नेपाललगायत विश्वभरबाट उनलाई बधाई र सम्मान प्रकट गरियो।

४. जन्म — १९३९; क्लब स्थापना — १९६९; आरोहण — १९७५; क्यान्सर थाहा — २०१२।

समूह ग — लामो उत्तर (४ अङ्क)

जुन्को ताबेईले पर्वतारोहणका क्रममा बेहोर्नुपरेका समस्याको वर्णन गर्नुहोस्। [4]
"दृढ इच्छाशक्ति भए जतिसुकै चुनौतीपूर्ण काम पनि पूरा हुन्छ" भन्ने कुरा 'जुन्को ताबेई' जीवनीका आधारमा पुष्टि गर्नुहोस्। [4]

समूह ग का उत्तर

१. (क) अवसरको अभाव र उपहास: ठुला आरोही समूहमा प्रवेश पाइनन्; अल्पाइन क्लबमा पनि सहज वातावरण भएन र मान्छेले उनको उत्साहलाई हाँसोमा उडाए। (ख) अनुमतिको प्रतीक्षा: १९७० मा माग गरेको अनुमति लामो समय आएन; १९७२ मा फेरि निवेदन दिएपछि मात्र १९७५ का लागि स्वीकृत भयो। (ग) आर्थिक अभाव: सहयोगी निकायबाट सहयोग पाइनन्; पत्रिका कम्पनीको रकम पनि अपुग भएपछि सदस्यहरूले आफ्नै जायजेथाबाट रकम जुटाए र सामान आफैँ बनाउने तथा पुनः प्रयोग गर्ने उपाय अपनाए। (घ) प्राकृतिक जोखिम: ६,३०० मिटरको शिविरमा हिमपहिरोमा पुरिइन्; शेर्पाहरूले उद्धार गरे। (ङ) अक्सिजन र खानेकुराको कमी: शिखरनजिक जगेडा अक्सिजनले एक जना मात्र पुग्न सक्ने भएपछि उनी एक्लै सहयोगीसहित अघि बढिन्। यी सबै पार गरी उनले शिखर चुमिन्।

२. ताबेईको जीवन दृढ इच्छाशक्तिको उदाहरण हो। बाल्यकालमा निमोनियाले थलिँदा पनि उनले पढाइ छाडिनन्। ठुला क्लबले प्रवेश नदिँदा निराश नभई आफैँ महिला क्लब खोलिन्। अनुमतिका लागि वर्षौँ धैर्य गरिन्; पैसा नहुँदा टोलीसँग मिलेर उपाय निकालिन्। हिमपहिरोमा पुरिएर बाँचेपछि पनि फर्किनन् र अक्सिजन कम हुँदा पनि शिखर चुमिन्। ४ फिट ९ इन्च अग्ली, दुई सन्तानकी आमाले संसारको सर्वोच्च शिखर चढ्नु र पछि क्यान्सर हुँदा पनि आरोहण जारी राख्नु इच्छाशक्तिको चमत्कार हो। त्यसैले मनमा अठोट र निरन्तर प्रयास भए जतिसुकै कठिन काम पनि पूरा हुन्छ भन्ने कुरा उनको जीवनीले पुष्टि गर्छ।

वस्तुगत अभ्यास

सही उत्तर छान्नुहोस्। [5×1=5]

१. सगरमाथाको शिखरमा ताबेईसँग पुग्ने सहयोगी को थिए? (क) तेन्जिङ नोर्गे (ख) आङ छिरिङ (ग) मसानोबु (घ) एडमन्ड हिलारी

२. ताबेईको निधन कति वर्षको उमेरमा भयो? (क) ६५ (ख) ७० (ग) ७७ (घ) ८४

३. 'अर्बुद रोग' कुन क्षेत्रको पारिभाषिक शब्द हो? (क) अर्थशास्त्र (ख) चिकित्सा (ग) भूगोल (घ) साहित्य

४. "तैँले कलम बोकेकी छस्" को तृतीय पुरुष रूप हो — (क) मैले कलम बोकेकी छु (ख) उसले कलम बोकेकी छ (ग) तिमीले कलम बोकेकी छ्यौ (घ) तपाईँले कलम बोक्नुभएको छ

५. उपसर्ग नलागेको शब्द कुन हो? (क) प्रतिकूल (ख) निराशा (ग) पहाड (घ) सहकार्य

वस्तुगत अभ्यासका उत्तर

१. (ख) आङ छिरिङ।

२. (ग) ७७।

३. (ख) चिकित्सा।

४. (ख) उसले कलम बोकेकी छ।

५. (ग) पहाड — मूल शब्द हो।

Practise more: Nepali question bank