Unit 10 · पाठ · 22 min read
व्यावसायिक चिठी (चिठी)
What the syllabus asks for 11
- पाठको परिचय र स्थान
- पाठको पृष्ठभूमि — मार्फा र नगदेबाली
- चिठीको रचनापक्ष — भागहरू र तिनको काम
- पाठको सारांश
- पाठबाट शब्दार्थ
- मुख्य भाव र सन्देश
- विश्लेषण — विषयवस्तु र भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- रचना र लेखन — अभ्यासका नमुना
- सुनाइ — चाणक्य नीति
पाठ १० 'व्यावसायिक चिठी' कुनै कवि वा कथाकारको रचना होइन; यो व्यवहारमा काम लाग्ने औपचारिक पत्रको नमुना हो। एउटा सरकारी बागवानी केन्द्रले अर्को बागवानी केन्द्रसँग बिउबिजन मगाउँदै लेखेको यो चिठीमार्फत पाठ्यपुस्तकले पत्रका भाग, भाषा र शिष्टाचार सिकाउँछ। कक्षा १० को परीक्षामा चिठी लेखन व्यावहारिक लेखनको प्रश्नमा आउँछ र अनुच्छेद-आधारित प्रश्नबाट करण-अकरण, आगन्तुक शब्द र 'ब'/'व' को वर्णविन्यास पनि सोधिन्छ। त्यसैले यो पाठको काम दुईतर्फी छ — चिठीको ढाँचा कण्ठ गर्ने र त्यही ढाँचामा आफ्नै चिठी लेख्न सक्ने बनाउने।
यस पाठबाट तीनथरी प्रश्न आउँछन् — (१) दिइएको अवस्थामा व्यावसायिक वा औपचारिक चिठी लेख्नुहोस् (मिति, प्रापक, विषय, सम्बोधन, मूल भाग, अन्त्य सबै चाहिन्छ), (२) अनुच्छेदबाट तत्सम, तद्भव, आगन्तुक शब्द छुट्याउनुहोस् वा वाक्यलाई करणबाट अकरण (वा उल्टो) मा बदल्नुहोस्, (३) 'ब' र 'व' का अशुद्धि सच्याउनुहोस्। पहिलो प्रश्नमा ढाँचा मिले मात्र पूरा अङ्क आउँछ; ढाँचा बिग्रिए भाषा राम्रो भए पनि अङ्क कटिन्छ।
१०.१ पाठको परिचय र स्थान
यो पाठ चिठी विधाअन्तर्गत पर्छ। चिठीलाई मोटामोटी तीन भागमा बाँडिन्छ — घरायसी (आफन्त र साथीलाई), औपचारिक (कार्यालय, प्रधानाध्यापक, सम्पादकलाई) र व्यावसायिक (व्यापार, सेवा, खरिद-बिक्री सम्बन्धी)। यस पाठको चिठी तेस्रो प्रकारको हो, किनभने यसमा सामान माग्ने, परिमाण खुलाउने, ढुवानी र भुक्तानीको कुरा गर्ने काम भएको छ।
यहाँ चिठी लेख्ने पक्ष थाहा नगरपालिका-४, मकवानपुर (बागमती प्रदेश) मा रहेको शीतोष्ण बागवानी केन्द्र हो भने चिठी पाउने पक्ष घरपझोङ गाउँपालिका-२, मुस्ताङ (गण्डकी प्रदेश) को शीतोष्ण बागवानी केन्द्र हो। दुवै पक्ष सरकारी निकाय भएकाले भाषा नम्र, स्पष्ट र छोटो छ — न घरको जस्तो आत्मीय, न कानुनको जस्तो कठोर। पाठ्यपुस्तकले यस चिठीका लेखकको नाम दिएको छैन; अन्त्यमा 'निर्देशक' पदमात्र उल्लेख गरिएको छ, किनभने यहाँ महत्त्व व्यक्तिको होइन, पदीय जिम्मेवारीको हो।
| चिठीको किसिम | कसलाई लेखिन्छ | भाषाको स्वर | उदाहरण |
|---|---|---|---|
| घरायसी | आफन्त, साथी, गाउँघरका मान्छे | आत्मीय, खुला | पढ्न बसेको भाइलाई गाउँको हालखबर |
| औपचारिक | प्रधानाध्यापक, कार्यालयप्रमुख, सम्पादक | नम्र, मर्यादित | शैक्षिक भ्रमणको अनुमति माग्दै निवेदन |
| व्यावसायिक | कम्पनी, पसल, केन्द्र, सेवाप्रदायक | तथ्यमा आधारित, सङ्क्षिप्त | बिउबिजन वा पाठ्यपुस्तक माग्दै चिठी |
१०.२ पाठको पृष्ठभूमि — मार्फा र नगदेबाली
चिठीमा 'मार्फा रायोको साग' को नाम आएको छ। मार्फा मुस्ताङ जिल्लाको कालीगण्डकी उपत्यकामा पर्ने बजार हो, जुन स्याउ र त्यसबाट बन्ने जुस र सुकाइएको स्याउका लागि प्रसिद्ध छ। उच्च हिमाली भेकको चिसो हावापानी र सफा हावाले फलफूल र सागपात राम्रोसँग फल्छ; त्यहाँ उत्पादन हुने बिउ तल्लो पहाडका किसानले पनि खोज्छन्।
चिठीले उल्लेख गरेका दामन, टिस्टुङ र पालुङ मकवानपुर जिल्लाका उच्च पहाडी भेक हुन्। ती ठाउँका किसानले तरकारी र फलफूलखेतीलाई नगदेबाली का रूपमा गरिरहेका छन्, अर्थात् आफ्नै खपतका लागि होइन, बजारमा बेचेर पैसा कमाउनका लागि। उत्पादनको ठुलो भाग काठमाडौँ उपत्यका मा खपत हुन्छ। यही व्यावसायिक आवश्यकताबाट चिठी जन्मिएको हो — किसानले माग्छन्, केन्द्रले बिउ जुटाउन अर्को केन्द्रसँग सम्पर्क गर्छ।
धान, मकै, कोदो जस्ता बाली घरको खानाका लागि हुन्छन्; तरकारी, फलफूल, अदुवा, अलैँची, चिया जस्ता बाली मुख्यतः बेचेर आम्दानी गर्न उब्जाइन्छन्। यस्ता बालीलाई नगदेबाली भनिन्छ।
१०.३ चिठीको रचनापक्ष — भागहरू र तिनको काम
पाठ्यपुस्तकको चिठी पढ्दा त्यसमा कुनै पनि भाग अनावश्यक छैन भन्ने थाहा हुन्छ। माथिदेखि तलसम्म यसको क्रम यस्तो छ।
| क्रम | भाग | यस चिठीमा के छ | काम |
|---|---|---|---|
| १ | पठाउने संस्थाको नाम र ठेगाना | शीतोष्ण बागवानी केन्द्र, थाहा नगरपालिका-४, मकवानपुर, बागमती प्रदेश | चिठी कहाँबाट आयो भनी चिनाउँछ |
| २ | मिति | २०८०।०५।२० | अभिलेख र समयसीमाका लागि |
| ३ | पत्रसङ्ख्या र चलानी नम्बर | खाली ठाउँ | सरकारी कार्यालयको अभिलेखका लागि |
| ४ | प्रापकको नाम र ठेगाना | श्री शीतोष्ण बागवानी केन्द्र, घरपझोङ गाउँपालिका-२, मुस्ताङ | चिठी कसले पाउने हो खुलाउँछ |
| ५ | विषय | बिउबिजन उपलब्ध गराइदिने सम्बन्धमा | एक पङ्क्तिमै चिठीको उद्देश्य बताउँछ |
| ६ | सम्बोधन | महोदय | आदरपूर्वक सुरु गर्छ |
| ७ | मूल भाग | उपर्युक्त सम्बन्धमा … अनुरोध छ | कारण, पृष्ठभूमि र माग |
| ८ | तपसिल | सामानको सूची र परिमाण | सामान माग्ने चिठीको मेरुदण्ड |
| ९ | पुनश्च | ढुवानी र बिल भुक्तानीको अनुरोध | पछि सम्झिएको थप कुरा |
| १० | समापन र हस्ताक्षर | निर्देशकको नाम र पद | जिम्मेवार व्यक्ति पहिचान |
| ११ | पठाउने र पाउने ठेगाना (खामको नमुना) | दुवै पक्षको ठेगाना | हुलाक वा कुरियरका लागि |
१०.३.१ मिति र चलानी
सरकारी चिठीमा मिति विक्रम सम्वत्मा लेखिन्छ र अङ्क देवनागरीमा राखिन्छ — जस्तै २०८०।०५।२०। पत्रसङ्ख्या चिठी बनाउँदा र चलानी नम्बर चिठी पठाउँदा कार्यालयको दर्ता किताबमा चढाइने क्रमसङ्ख्या हो। परीक्षामा यी दुई ठाउँ खाली छोड्न मिल्छ, तर रेखा वा बिन्दुले ठाउँ देखाउनु राम्रो मानिन्छ।
१०.३.२ विषय
विषय सङ्क्षिप्त नाम नभई पूरा उद्देश्य हुन्छ। यसको अन्त्य प्रायः '… सम्बन्धमा' वा '… बारे' बाट हुन्छ। जस्तै: 'बिउबिजन उपलब्ध गराइदिने सम्बन्धमा', 'पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराइदिने बारे'। विषय आफैँमा पूरा अर्थ दिने खालको हुनुपर्छ; 'चिठी' वा 'अनुरोध' मात्र लेख्नु अपूर्ण हुन्छ।
१०.३.३ सम्बोधन र अभिवादन
अपरिचित व्यक्ति वा निकायलाई महोदय (महिला भए महोदया) लेखिन्छ; ठुला हाकिमलाई श्रीमान् पनि लेखिन्छ। प्रधानाध्यापक, सम्पादक जस्ता पद भएकालाई 'श्री प्रधानाध्यापकज्यू' वा 'श्री सम्पादकज्यू' भनिन्छ। चिठीको अन्त्यमा भवदीय (तपाईंको) लेखिन्छ; घरायसी चिठीमा 'तिम्रो', 'तपाईंको शुभेच्छुक' जस्ता शब्द आउँछन्।
१०.३.४ तपसिल र पुनश्च
'तपसिल' भनेको सामान, रकम वा तथ्यको सूची हो। यसलाई मूल भागभित्रै घुसाउँदा चिठी लामो र अस्पष्ट हुन्छ, त्यसैले मूल भागको अन्त्यमा 'तपसिलबमोजिम' भनी सूची अलग राखिन्छ। पुनश्च (पछि थपिएको कुरा) चिठी लेखिसकेपछि सम्झिएको कुरा थप्न प्रयोग हुन्छ। यस चिठीमा ढुवानी र बिलको कुरा पुनश्चमा राखिएको छ — यसले चिठीको मुख्य माग (बिउबिजन) र सहायक माग (ढुवानी र भुक्तानी) लाई अलग देखाएको छ।
१०.४ पाठको सारांश
थाहा नगरपालिकाको शीतोष्ण बागवानी केन्द्रका निर्देशकले मुस्ताङको घरपझोङ गाउँपालिकामा रहेको शीतोष्ण बागवानी केन्द्रलाई लेखेको चिठी यो हो। निर्देशकले पहिले सूचनाको स्रोत खुलाएका छन् — हिमाली क्षेत्रका लागि उपयुक्त बिउबिजन त्यस केन्द्रले तयार गरेर बिक्री वितरण गर्दै आएको कुरा उनले थाहा पाएका छन्, र त्यसको मूल्यसूची केन्द्रकै वेबसाइटबाट पाएका छन्।
त्यसपछि कारण आउँछ। दामन, टिस्टुङ र पालुङ जस्ता उच्च पहाडी भेकका किसानले मार्फामा उत्पादन हुने मार्फा रायोको साग लगायतका बिउ माग गरिरहेका छन्। ती किसान तरकारी र फलफूललाई नगदेबालीका रूपमा खेती गर्छन् र काठमाडौँ उपत्यकामा यस क्षेत्रको उत्पादनको ठुलो खपत हुन्छ। आफ्नो केन्द्रले पनि लामो समयदेखि कृषकहरूका लागि कृषिजन्य सामग्री बिक्री वितरण गर्दै आएकाले त्यही आवश्यकता पूरा गर्न मुस्ताङको केन्द्रले राखेको मूल्यसूचीअनुसारका बिउ उपलब्ध गराइदिन उनले अनुरोध गरेका छन्।
तपसिलमा सात थरी बिउको माग छ।
| सि.नं. | बिउ | परिमाण |
|---|---|---|
| १ | मार्फा रायोको बिउ | १ केजी |
| २ | स्थानीय लसुनको बिउ | १० केजी |
| ३ | स्थानीय धनियाँको बिउ | ३ केजी |
| ४ | बन्दाको बिउ | ७ केजी |
| ५ | काउलीको बिउ | ५ केजी |
| ६ | ब्रोकाउलीको बिउ | ६ केजी |
| ७ | सिमीको बिउ | ५ केजी |
अन्त्यमा पुनश्चमा दुई अनुरोध छन् — ती बिउ मुस्ताङ ट्रान्सपोर्टबाट पठाइदिनुहोस् र बिलको भुक्तानी गर्नका लागि केन्द्रको नाममा रहेको बैङ्क खाता नम्बरसहितको विवरण उपलब्ध गराइदिनुहोस्। चिठीको अन्त्य निर्देशकको नामपदसहित हुन्छ।
पुस्तकको तपसिलमा कुन बिउ कति केजी भन्ने कुरा परीक्षाको विषय होइन। सोधिने कुरा हो — चिठीले माग्ने वस्तु र परिमाण किन एकै ठाउँ सङ्ख्या हालेर लेखियो। आफ्नै चिठी लेख्दा पनि सामान र परिमाण तपसिलमा नै राख्नुहोस्।
१०.५ पाठबाट शब्दार्थ
| शब्द | अर्थ |
|---|---|
| भुक्तानी | पाउनुपर्ने रकम चुक्ता गर्ने काम, पैसा तिर्ने कार्य |
| अत्यधिक | निकै बढी, धेरै मात्रामा |
| उपत्यका | पहाडले घेरिएको फराकिलो समथर भूभाग (जस्तै काठमाडौँ उपत्यका) |
| कृषक | खेती गर्ने मान्छे, किसान |
| नगदेबाली | बेचेर नगद कमाउनका लागि उब्जाइने बाली |
| तपसिल | सामान, रकम वा तथ्यको क्रमबद्ध सूची |
| ब्रोकाउली | फूलकोपी जस्तै देखिने हरियो तरकारी |
| उपर्युक्त | माथि भनिएको, अगाडि उल्लेख गरिएको |
| पुनश्च | पछि थपिएको कुरा |
| विगत | बितेको समय, पहिलेको अवधि |
| सम्बन्धमा | बारेमा, सन्दर्भमा |
| बिक्री वितरण | सामान बेच्ने र बाँड्ने काम |
१०.६ मुख्य भाव र सन्देश
यो चिठीको मूल सन्देश सेवा र आपूर्तिको सम्बन्ध शिष्ट, स्पष्ट र लिखित प्रमाणसहित चल्नुपर्छ भन्ने हो। यसले तीन कुरा सिकाउँछ।
पहिलो, स्पष्टता। चिठीमा के चाहिएको हो, कति चाहिएको हो, कसरी पठाउने र पैसा कसरी तिर्ने भन्ने सबै कुरा पहिल्यै खुलेको छ। पढ्ने मान्छेले बिना प्रश्न काम सुरु गर्न सक्छ।
दोस्रो, पारस्परिक सहयोग। हिमाली र पहाडी भेकबीचको यो कारोबारले एक ठाउँको उत्पादनले अर्को ठाउँको किसानलाई कसरी काम दिन्छ भन्ने देखाउँछ। मार्फाको बिउ दामनको खेतमा उम्रन्छ, दामनको उत्पादन काठमाडौँको बजारमा पुग्छ।
तेस्रो, औपचारिकताको मर्यादा। 'अनुरोध छ', 'उपलब्ध गराइदिनुहुन' जस्ता वाक्यांशले माग गर्दा पनि आदर कायम राखेका छन्। आदेश दिने स्वर कहीँ छैन।
१०.७ विश्लेषण — विषयवस्तु र भाषाशैली
१०.७.१ विषयवस्तुको विश्लेषण
चिठीको कथ्य तीन तहमा चलेको छ — सूचना (केन्द्रले बिउ बेच्ने कुरा थाहा पाएँ), कारण (किसानको माग, बजारको खपत), अनुरोध (सामान, ढुवानी, भुक्तानी)। यो क्रम तर्कसङ्गत छ, किनभने प्राप्तकर्ताले 'किन' थाहा पाएपछि मात्र 'कति' सुन्न चाहन्छ।
१०.७.२ भाषाशैली
| विशेषता | उदाहरण |
|---|---|
| औपचारिक पदावली | 'उपर्युक्त सम्बन्धमा', 'अनुरोध छ', 'उपलब्ध गराइदिनुहुन' |
| तत्सम शब्दको प्रयोग | कृषक, उपत्यका, भुक्तानी, सामग्री, उत्पादन |
| आगन्तुक शब्द | वेबसाइट, ट्रान्सपोर्ट, बैङ्क, केजी, ब्रोकाउली |
| छोटा र पूर्ण वाक्य | एउटै वाक्यमा एउटा मात्र कुरा |
| सूचीबद्ध ढाँचा | तपसिलमा क्रमसङ्ख्या |
| अनावश्यक विशेषणको अभाव | कुनै भावुकता वा अतिशयोक्ति छैन |
भाषाले उच्च आदर (उपलब्ध गराइदिनुहुन अनुरोध छ) र तथ्यपरक कथनको मेल देखाएको छ। 'त्यस केन्द्र', 'यस केन्द्र' जस्ता शब्दले व्यक्तिलाई होइन, निकायलाई सम्बोधन गरिएको सङ्केत दिएका छन्।
१०.८ पाठमा आधारित व्याकरण
१०.८.१ मौलिक र आगन्तुक शब्द
पाठको अभ्यासमा संस्कृत भाषा र नेपाली भाषाबीचको एउटा काल्पनिक संवाद दिइएको छ। यसले नेपाली शब्दभण्डारको स्रोतको बाँडफाँट सिकाउँछ।
मौलिक शब्द — नेपाली भाषामा परम्परादेखि प्रयोग भइरहेका, संस्कृत मूलबाट आएका वा नेपाली भाषाकै आफ्नै शब्द। यसभित्र तत्सम र तद्भव पर्छन्। आगन्तुक शब्द — अन्य भाषाबाट नेपाली भाषामा आएका शब्द; यी नेपालका अन्य भाषाबाट पनि हुन सक्छन् र विदेशी भाषाबाट पनि।
| प्रकार | अर्थ | उदाहरण |
|---|---|---|
| तत्सम | संस्कृतको जस्ताको तस्तै रूपमा आएको | अश्रु, आश्चर्य, निद्रा, पक्षी, सूर्य, पुस्तक, कृषक, उपत्यका |
| तद्भव | संस्कृतबाट आएर रूप फेरिएको | आँसु, अचम्म, निद, पन्छी, आगो, हात, कान, दूध |
| आगन्तुक (नेपालका अन्य भाषाबाट) | नेवारी, तामाङ, गुरुङ आदिबाट | रोदी, पसल, डम्फू, पटुका |
| आगन्तुक (विदेशी भाषाबाट) | अङ्ग्रेजी, अरबी, फारसी, हिन्दी आदिबाट | स्कुल, कलेज, डाक्टर, इन्जिनियर, गरिब, किताब, कानुन, चाउमिन |
पाठको संवादले एउटा रोचक कुरा सिकाउँछ — सर्वनाम (म, तिमी, उनी), क्रियापद (गर्नु, खानु), क्रियायोगी (राम्ररी, आज, भोलि), निपात (ल, त, पो), संयोजक (र, अनि), विस्मयादिबोधक (आहा, हे) जस्ता शब्दको जरो संस्कृत मूलसम्म पुग्छ, त्यसैले परम्परागत चलनअनुसार तत्सम र तद्भव दुवै मौलिक मानिन्छन्।
अभ्यास ३ (क). "झगडाको राम्रो फैसला गर्न सक्ने कृष्ण राय घरबाट बाहिर कम निस्कन्थे। उनी निस्किहाले भने कहीँ झगडा परेछ भन्ने ठानिन्थ्यो। उनलाई सबै मान्छे अदबसाथ अभिवादन गर्थे।" — तद्भव र आगन्तुक दुई दुईओटा छान्नुहोस्।
उत्तर. तद्भव — घर (गृहबाट), मान्छे (मनुष्यबाट)। आगन्तुक — फैसला (अरबी), अदब (अरबी)। यी स्पष्ट विदेशी शब्द भएकाले परीक्षामा सुरक्षित छनोट हुन्।
- शब्दको रूप संस्कृतकै जस्तो भारी र जटिल देखियो (श्रेष्ठ, प्रयोजन, कृषक) भने — तत्सम। २. संस्कृत शब्दको छोटो र सजिलो घिसिएको रूप (आँसु, कान, चोखो) भए — तद्भव। ३. विदेशी ध्वनि र अर्थ (स्कुल, कलेज, गरिब) भए — आगन्तुक। यी तीन परीक्षणले प्रायः सबै शब्द छुट्याउँछन्।
१०.८.२ करण र अकरण वाक्य
पाठको अभ्यासमा 'करण' र 'अकरण' वाक्यबीचको रूपान्तरण सोधिएको छ। करण वाक्य कुनै काम हुने वा भएको कुरा बताउने (सकारात्मक) वाक्य हो; अकरण वाक्य काम नहुने वा नभएको कुरा बताउने (नकारात्मक) वाक्य हो।
| करण | अकरण | नियम |
|---|---|---|
| म खान्छु | म खाँदिनँ | उत्तम पुरुष वर्तमानमा 'दिनँ' |
| ऊ खान्छ | ऊ खाँदैन | मध्यम/प्रथम पुरुषमा 'दैन' |
| उहाँ खानुहुन्छ | उहाँ खानुहुन्न | उच्च आदरमा 'हुन्न' |
| उनी खान्छन् | उनी खाँदैनन् | सामान्य आदर बहुवचनमा 'दैनन्' |
| तिमी खान्छौ | तिमी खाँदैनौ | मध्यम आदरमा 'दैनौ' |
| तँ खान्छस् | तँ खाँदैनस् | निम्न आदरमा 'दैनस्' |
| ऊ आयो | ऊ आएन | भूतकालमा 'एन' |
| हामी गयौँ | हामी गएनौँ | भूतकालमा 'एनौँ' |
| छ | छैन | अस्तित्वबोधक |
| थियो | थिएन | अस्तित्वको भूत |
| खा | नखा | आज्ञार्थमा 'न' अगाडि |
| खानुहोस् | नखानुहोस् | आदरार्थी आज्ञामा 'न' अगाडि |
| हुन्छ | हुँदैन |
मुख्य नियम. (क) वर्तमान र भविष्यत्मा क्रियाको रूप फेरिन्छ — 'खान्छ' बाट 'खाँदैन'। (ख) भूतकालमा 'न' प्रत्यय लाग्छ — 'खायो' बाट 'खाएन'। (ग) आज्ञा र अनुरोधमा 'न' अगाडि जोडिन्छ — 'नखानुहोस्'। (घ) 'छैन' र 'हुँदैन' फरक रूप हुन्; एउटाको ठाउँमा अर्को राख्नुहुँदैन।
अभ्यास १. "गौरवले गहुँको रोटी खान्छन् भने मैदाको रोटी खाँदैनन्। सलिनाले स्याउ असाध्यै रुचाउँछिन् भने सुन्तला त्यति रुचाउँदिनन्। सुदीक्षा सधैँ सबैसँग बोल्छिन् तर तिनै कहिलेकाहीँ सबैसँग बोल्दिनन्। गङ्गाराम गुरु रायोको साग खुब मिठो मान्नुहुन्छ तर उहाँ फापरको साग खासै मिठो मान्नुहुन्न।"
करण क्रियापद — खान्छन्, रुचाउँछिन्, बोल्छिन्, मान्नुहुन्छ। अकरण क्रियापद — खाँदैनन्, रुचाउँदिनन्, बोल्दिनन्, मान्नुहुन्न।
पाठको क्रियापदलाई अकरणमा बदल्ने नमुना. चिठीका केही क्रियापद — भयो (भएन), भएको छ (भएको छैन), गर्दै आएका छन् (गर्दै आएका छैनन्), राखिएका (नराखिएका), उपलब्ध गराइदिनुहुन अनुरोध छ (उपलब्ध नगराइदिनुहुन अनुरोध छ)।
(क) मलाई कोदोको रोटी मिठो लाग्दैन। (करण) → मलाई कोदोको रोटी मिठो लाग्छ। (ख) उनीहरू क्रिकेट खेल्छन्। (अकरण) → उनीहरू क्रिकेट खेल्दैनन्। (ग) प्रज्ञान कहिल्यै कक्षामा प्रश्न सोध्दैन। (करण) → प्रज्ञानले प्रायः कक्षामा प्रश्न सोध्छ। (घ) म छुट्टीमा ऐतिहासिक सिन्धुलीगढी घुम्न जाला। (अकरण) → म छुट्टीमा ऐतिहासिक सिन्धुलीगढी घुम्न जाने छैन।
'कहिल्यै' जस्ता शब्द अकरण वाक्यको सहयोगी हुन्छन्। 'कहिल्यै सोध्दैन' लाई करण बनाउँदा क्रियापद मात्र फेरेर पुग्दैन, 'कहिल्यै' पनि 'प्रायः' वा 'सधैँ' ले बदल्नुपर्छ। उल्टो अवस्थामा 'ऊ सधैँ खान्छ' लाई अकरण बनाउँदा 'ऊ कहिल्यै खाँदैन' बनाउनुपर्छ।
१०.८.३ 'ब' र 'व' को वर्णविन्यास
नेपालीमा 'ब' र 'व' को उच्चारण प्रायः एउटै सुनिन्छ, तर लेख्दा ठाउँ हेरेर दुवै अक्षर प्रयोग गर्नुपर्छ।
| नियम | उदाहरण |
|---|---|
| नेपाली मौलिक शब्दमा सामान्यतया ब | बाटो, बिहान, बजार, बाबु, बोलाउनु, बस्नु, बुढो, बारी |
| संस्कृत मूलका तत्सम शब्दमा मूल रूपअनुसार व र ब दुवै | वर्ष, वन, वाणी, विद्या, वायु, वस्तु, विवाह |
| संस्कृतमा ब भएका शब्दमा तत्सममा पनि ब | बल, बुद्धि, बन्धन, बालक, बीज, ब्रह्म |
| 'व' र 'ब' ले अर्थ फेर्ने | वर (दुलहा, वरदान) ≠ बर (बडको रुख) |
| 'ब्य' होइन, 'व्य' | व्यवहार, व्यापार, व्यक्ति, व्यावसायिक |
(१) शब्द संस्कृतको जस्तो पाण्डित्यपूर्ण भए 'व' हुन सक्छ (वर्ष, विद्या)। (२) शब्द सामान्य बोलचालको भए 'ब' हुन्छ (बाटो, बिहान)। (३) 'ब्य' लेख्ने गल्ती नगर्नुहोस्; सही रूप सधैँ 'व्य' हो (व्यवहार, व्यापार)। (४) शङ्का लागे शब्दकोश हेर्नुहोस्।
अशुद्ध. वालक बेद पढ्न बेदबिद्याश्रम वनकालीमा भर्ना भएछन्। उनी २० बर्षको उमेरमा विद्या पढ्न वनारस गए।
शुद्ध. बालक वेद पढ्न वेदविद्याश्रम बनकालीमा भर्ना भएछन्। उनी २० वर्षको उमेरमा विद्या पढ्न बनारस गए। ('बालक' मा संस्कृतमै 'ब'; 'वेद', 'वेदविद्याश्रम', 'वर्ष' मा 'व'; 'बनारस' स्थाननाममा 'ब')।
१०.९ पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
अति छोटो उत्तर (१ अङ्क)
- चिठी कुन विषयवस्तुमा लेखिएको छ ? [१]
- चिठीमा सम्बोधनपछि कुन कुरा उल्लेख गरिएको छ ? [१]
- चिठी कसले कसलाई लेखेको हो ? [१]
- चिठीको अन्त्य कसरी भएको छ ? [१]
- 'नगदेबाली' भनेको के हो ? [१]
- 'पुनश्च' को अर्थ के हो ? [१]
उत्तर
१. बिउबिजन उपलब्ध गराइदिने विषयमा।
२. उपर्युक्त सम्बन्धमा त्यस केन्द्रले हिमाली क्षेत्रका लागि उपयुक्त बिउबिजन बिक्री वितरण गर्दै आएको कुरा।
३. थाहा नगरपालिका-४, मकवानपुरको शीतोष्ण बागवानी केन्द्रका निर्देशकले घरपझोङ गाउँपालिका-२, मुस्ताङको शीतोष्ण बागवानी केन्द्रलाई।
४. पुनश्चमा ढुवानी र बिल भुक्तानीको अनुरोध गरेर तथा निर्देशकको नाम र पदसहित।
५. बेचेर नगद कमाउनका लागि उब्जाइने बाली।
६. पछि थपिएको कुरा, जो चिठी लेखिसकेपछि सम्झिएर जोडिन्छ।
छोटो उत्तर (२ अङ्क)
- चिठीमा किन 'पुनश्च' राखिएको होला ? [२]
- व्यावसायिक चिठीमा तपसिल किन चाहिन्छ ? [२]
- आगन्तुक शब्द भनेको के हो ? दुई उदाहरण दिनुहोस्। [२]
- 'उपर्युक्त सम्बन्धमा' वाक्यांशको प्रयोग किन गरिन्छ ? [२]
उत्तर
७. चिठीको मुख्य माग बिउबिजन हो भने ढुवानी र बिल भुक्तानी सहायक कुरा हुन्। मूल भागमा सबै कुरा मिसाउँदा चिठी जटिल हुन्छ। त्यसैले पछि थपिने कुरा पुनश्चमा अलग राखिएको हो।
८. सामान र परिमाणको सूचीलाई मूल भागबाट अलग राख्दा पढ्न सजिलो हुन्छ, कुनै वस्तु छुट्दैन र प्राप्तकर्ताले हेरेर तुरुन्त काम गर्न सक्छ।
९. अन्य भाषाबाट नेपाली भाषामा आएका शब्दलाई आगन्तुक शब्द भनिन्छ। जस्तै — स्कुल, कलेज (अङ्ग्रेजी), गरिब, किताब (अरबी-फारसी), डम्फू, पसल (नेपालका अन्य भाषा)।
१०. यसले पहिले 'विषय' मा उल्लेख भइसकेको कुरातर्फ सङ्केत गर्छ र मूल भाग सुरु गर्छ। यसले पाठकलाई विषय र मूल भागलाई जोडेर पढ्न मद्दत गर्छ।
छोटो उत्तर (४ अङ्क)
- व्यावसायिक चिठीका मुख्य भागहरू क्रमबद्ध रूपमा लेख्नुहोस्। [४]
- तत्सम, तद्भव र आगन्तुक शब्दबीचको भिन्नता उदाहरणसहित लेख्नुहोस्। [४]
नमुना उत्तर
११. व्यावसायिक चिठीका भाग क्रमशः यी हुन् — (१) पठाउने संस्थाको नाम र ठेगाना, (२) मिति, पत्रसङ्ख्या र चलानी नम्बर, (३) प्रापकको नाम र ठेगाना, (४) विषय, (५) सम्बोधन, (६) मूल भाग जसमा सूचना, कारण र माग खुल्छ, (७) तपसिल (आवश्यक भए), (८) पुनश्च (आवश्यक भए), (९) समापन — भवदीय, नाम र पद, (१०) खाममा पठाउने र पाउने ठेगाना।
१२. तत्सम शब्द संस्कृतको जस्ताको तस्तै रूपमा आएका हुन् — अश्रु, पक्षी। तद्भव ती शब्दको रूप फेरिएर बनेका हुन् — आँसु, पन्छी। आगन्तुक शब्द अन्य भाषाबाट नेपालीमा आएका हुन् — स्कुल, किताब, डम्फू। तत्सम र तद्भवलाई परम्परागत रूपमा मौलिक मानिन्छ भने आगन्तुकलाई अर्कै भाषाको देन मानिन्छ।
पाठगत बोध (५ अङ्क)
- घरपझोङ गाउँपालिका मुस्ताङका तर्फबाट माथिको चिठीको प्रत्युत्तर लेख्नुहोस्। [५]
नमुना उत्तर
शीतोष्ण बागवानी केन्द्र घरपझोङ गाउँपालिका-२ मुस्ताङ, गण्डकी प्रदेश
मिति : २०८०।०५।२८ पत्रसङ्ख्या : ०८०/८१ चलानी नं. : १४२
श्री शीतोष्ण बागवानी केन्द्र, थाहा नगरपालिका-४, मकवानपुर, बागमती प्रदेश।
विषय : बिउबिजन उपलब्ध गराउने सम्बन्धमा।
महोदय,
उपर्युक्त सम्बन्धमा मिति २०८०।०५।२० को पत्र प्राप्त भयो। तपाईंहरूले माग गर्नुभएका बिउबिजनमध्ये मार्फा रायो, स्थानीय लसुन, स्थानीय धनियाँ, बन्दा, काउली, ब्रोकाउली र सिमीको बिउ हाम्रो केन्द्रमा उपलब्ध छन्। सोहीअनुसार तपसिलका बिउ मुस्ताङ ट्रान्सपोर्टबाट पठाइएको जानकारी गराइन्छ।
तपसिल : १. मार्फा रायोको बिउ — १ केजी २. स्थानीय लसुनको बिउ — १० केजी ३. स्थानीय धनियाँको बिउ — ३ केजी ४. बन्दाको बिउ — ७ केजी ५. काउलीको बिउ — ५ केजी ६. ब्रोकाउलीको बिउ — ६ केजी ७. सिमीको बिउ — ५ केजी
पुनश्च : बिलबमोजिमको रकम यस केन्द्रको नाममा रहेको बैङ्क खातामा जम्मा गरिदिनुहुन अनुरोध छ। खाता नम्बर र बैङ्कको विवरण यसै पत्रसाथ संलग्न छ।
भवदीय (नाम) निर्देशक
- 'व्यावसायिक चिठी' पाठले नेपाली कृषि व्यवसायका बारेमा के जानकारी दिन्छ ? आफ्ना शब्दमा लेख्नुहोस्। [५]
नमुना उत्तर
चिठीले तीन कुरा देखाउँछ। पहिलो, मुस्ताङ जस्ता हिमाली क्षेत्रमा चिसो हावापानीले राम्रो बिउ उत्पादन हुन्छ र त्यो बिउ तल्लो पहाडका किसानसम्म पुग्छ। दोस्रो, मकवानपुरका दामन, टिस्टुङ र पालुङका किसानले तरकारी र फलफूललाई नगदेबालीका रूपमा खेती गर्छन्। तेस्रो, उनीहरूको उत्पादन काठमाडौँ उपत्यकामा ठुलो मात्रामा खपत हुन्छ। यसरी यो चिठीले नेपालको कृषि अर्थतन्त्रमा हिमाल, पहाड र उपत्यकाबीच बजारको सम्बन्ध रहेको देखाउँछ।
१०.१० रचना र लेखन — अभ्यासका नमुना
१०.१०.१ पुस्तक पसलले आपूर्तिकर्तालाई लेखेको चिठी
अभ्यास ५. विद्यालय तहका अनिवार्य विषयका पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराइदिन अनुरोध गर्दै पुस्तक पसलका तर्फबाट जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र लिमिटेड, सानोठिमी, भक्तपुरलाई चिठी।
गणेश पुस्तक पसल बुटवल, रूपन्देही मिति : २०८०।०६।०५
श्री जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र लिमिटेड, सानोठिमी, भक्तपुर।
विषय : पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराइदिने सम्बन्धमा।
महोदय,
उपर्युक्त सम्बन्धमा आगामी शैक्षिक सत्रका लागि हाम्रो पसलमा विद्यार्थीहरूले कक्षा ६ देखि १० सम्मका अनिवार्य विषयका पाठ्यपुस्तक माग गरिरहेका छन्। तसर्थ तपसिलका पुस्तक सकेसम्म चाँडो उपलब्ध गराइदिनुहुन अनुरोध छ।
तपसिल : १. नेपाली, कक्षा १० — १०० प्रति २. गणित, कक्षा १० — १०० प्रति ३. विज्ञान तथा प्रविधि, कक्षा १० — १०० प्रति ४. अङ्ग्रेजी, कक्षा १० — १०० प्रति ५. सामाजिक अध्ययन, कक्षा १० — १०० प्रति
पुनश्च : पुस्तकको मूल्यसूची र बैङ्क खाताको विवरण पठाइदिनुहुन अनुरोध छ।
भवदीय (नाम) सञ्चालक
१०.१०.२ इमेल लेखन
पाठ्यपुस्तकले इमेललाई इलेक्ट्रोनिक मेल भनेको छ — इन्टरनेटमार्फत कम्प्युटर वा अन्य उपकरणबाट पत्र पठाउने विधि। यसका दुई भाग हुन्छन्।
| भाग | उपभाग | काम |
|---|---|---|
| शीर्ष (हेडर) | बाट (प्रेषक) | पठाउनेको इमेल ठेगाना |
| लाई (प्रापक) | पाउनेको इमेल ठेगाना | |
| सिसी (कार्बन प्रतिलिपि) | अरूलाई पनि प्रतिलिपि जाने र सबैले एकअर्काका नाम देख्ने | |
| बिसिसी (अन्धो कार्बन प्रतिलिपि) | अरूलाई प्रतिलिपि जाने तर नाम अरूले नदेख्ने | |
| विषय | इमेलको उद्देश्य | |
| मुख्य भाग (बडी) | सन्देश | वास्तविक कुरा |
| संलग्न | फाइल, तस्बिर, अडियो, भिडियो, लिङ्क |
सिसी वैकल्पिक हो; सय जनालाई एउटै इमेल पठाउँदा सिसीमा सबैको नाम देखिन्छ भने बिसिसीमा प्रत्येकले आफ्नो मात्र नाम देख्छ।
बाट : विद्यार्थी (आफ्नो इमेल ठेगाना) लाई : प्रधानाध्यापक (विद्यालयको इमेल ठेगाना) विषय : शैक्षिक भ्रमणमा सहभागी हुन अनुमति पाउँ।
श्रीमान् प्रधानाध्यापकज्यू,
विद्यालयले आगामी शुक्रबार आयोजना गर्ने शैक्षिक भ्रमणमा म पनि सहभागी हुन चाहन्छु। अभिभावकको सहमतिपत्र र भ्रमण शुल्क यसै इमेलसाथ संलग्न गरिएको छ। कृपया मलाई सहभागिताको अनुमति दिइदिनुहुन अनुरोध गर्दछु।
भवदीय (नाम), कक्षा १०, खण्ड 'क'
१०.१०.३ समाचार लेखन — उल्टो पिरामिड शैली
समाचार लेख्दा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा सुरुमै राखिन्छ, जसलाई आमुख भनिन्छ। त्यसपछि क्रमशः कम महत्त्वका विवरण थपिँदै जान्छन्। यही ढाँचालाई उल्टो पिरामिड शैली भनिन्छ, किनभने पिरामिडको चौडा भाग माथि र साँघुरो भाग तल हुन्छ।
आमुख. हुम्लाको सदरमुकाम सिमीकोटका किसान परम्परागत बाली छोडेर आलुखेतीतर्फ आकर्षित भएका छन्। विवरण. गहुँ, जौ, उवा, फापर, चिनो र कोदोभन्दा आलुखेती मुख्य मानिन्छ। उत्पादन बजारमा सहज बिक्री हुने भएकाले तरकारीखेतीप्रति रुचि बढेको हो। उच्च वातावरणमा उब्जेको जैविक आलु स्वादिलो र छिटो पाक्ने भएकाले माग बढेको हो। थप जानकारी. सिमीकोटमा आलु मौसममा प्रतिकिलो ५० देखि १०० रुपैयाँसम्म बिक्री हुन्छ भने बेमौसममा १०० देखि १५० रुपैयाँसम्म पाइन्छ। किसानले भण्डारण, बजारीकरण र नयाँ प्रविधिमा जिल्ला कृषि विकास कार्यालयको सहयोग चाहन्छन्।
कुनै पनि समाचारमा को, के, कहाँ, कहिले, किन, कसरी — यी छ प्रश्नको उत्तर चाहिन्छ। आमुखमा सकेसम्म पहिलो चारओटा आउनुपर्छ।
१०.१०.४ सम्पादकलाई चिठी
सम्पादकलाई चिठी भनेको समसामयिक समस्यामा सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउन पत्रिकामा छापिनका लागि लेखिने पत्र हो। यसमा पानीको अनियमित आपूर्ति, बारम्बार बिजुली अवरोध, सहरीकरणका समस्या वा छापिएको समाचारप्रति सहमति-असहमति पनि राख्न सकिन्छ।
श्री सम्पादकज्यू, गोरखापत्र राष्ट्रिय दैनिक, घर्मपथ, काठमाडौँ।
हामी जनजागृति माविका कक्षा १० का विद्यार्थी काठमाडौँ शैक्षिक भ्रमणबाट फर्कँदा सोलुखुम्बुको साल्मेमा पहिरोले बाटो अवरुद्ध भएको भेट्यौँ। करिब चार घण्टासम्म रोकिनुपर्यो। यो पहिरोले वर्षौंदेखि यात्रुलाई दुःख दिइरहेको छ। या त वैकल्पिक बाटो बनाइयोस्, या दीर्घकालीन समाधान खोजियोस्। यसै राष्ट्रिय पत्रिकामार्फत सम्बन्धित निकायको ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छु।
भवदीय (नाम), सोलुखुम्बु
१०.१०.५ घटना टिपोट र रिपोर्टिङ
घटना घट्ने बित्तिकै बुँदामा टिपोट गरी त्यसबाट समाचार वा प्रतिवेदन बनाइन्छ। सडक दुर्घटनाका टिपोटका बुँदा पाठ्यपुस्तकमा दिइएका छन्। तिनलाई समाचारमा यसरी बदल्न सकिन्छ।
राजविराज चोकमा दिउँसो २ बजे मोटरसाइकल र कार ठक्कर भयो। प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार कार आफ्नै गतिमा गुडिरहेको थियो भने पैदलयात्रीलाई जोगाउने क्रममा मोटरसाइकल कारमा ठोक्कियो। मोटरसाइकल चालकले हेल्मेट नलगाएकाले टाउकोमा चोट लाग्यो। प्रहरीले तत्काल उद्धार गरी घाइतेलाई अस्पताल पुर्यायो। घाइतेको अवस्था खतरामुक्त रहेको जनाइएको छ।
१०.११ सुनाइ — चाणक्य नीति
पाठ्यपुस्तकको सुनाइ पाठ १० चाणक्यका नीतिमा आधारित छ। आचार्य चाणक्य महान् शासक चन्द्रगुप्त मौर्यका गुरु थिए र उनका नीतिलाई चाणक्य नीति भनिन्छ। सुनाइअनुसार जीवनमा सफल हुन सच्चा र असल मित्र चाहिन्छ, अनि शत्रु हुनु पनि उत्तिकै जरुरी छ — किनभने मित्रले साथ दिन्छ भने शत्रुले कमीकमजोरी देखाएर सुधार्न मद्दत गर्छ। शत्रुलाई पराजित गर्न उसको कमजोरी र शक्ति जान्नुपर्छ, र सम्भव भए शत्रुसँग पनि राम्रो सम्बन्ध कायम राख्नु राम्रो हुन्छ।
पुस्तकका प्रश्नको उत्तर
ठिक/बेठिक. (क) आचार्य चाणक्यको नीतिलाई विदुर नीति भनिन्छ — बेठिक (चाणक्य नीति भनिन्छ)। (ख) शत्रुसँग राम्रो व्यवहार गर्नुहुँदैन — बेठिक (सम्भव भए राम्रो सम्बन्ध राख्नु राम्रो हुन्छ)। (ग) जीवनमा सफल हुन शत्रु हुन जरुरी छ — ठिक। (घ) हामीले सच्चा र असल मित्र बनाउनुपर्छ — ठिक। प्रश्नोत्तर. (क) आचार्य चाणक्य चन्द्रगुप्त मौर्यका गुरु थिए। (ख) शत्रुलाई पराजित गर्न उसको कमजोरी र शक्तिबारे राम्ररी जान्नुपर्छ। (ग) शत्रुले मानिसका कमीकमजोरी देखाएर सुधार्न मद्दत गर्छ।
पाठको सार
- 'व्यावसायिक चिठी' मकवानपुरको थाहा नगरपालिकाको शीतोष्ण बागवानी केन्द्रले मुस्ताङको घरपझोङ गाउँपालिकाको केन्द्रलाई बिउबिजन माग्दै लेखेको औपचारिक पत्र हो।
- चिठीका भाग हुन् — संस्थाको नाम-ठेगाना, मिति, पत्रसङ्ख्या-चलानी नम्बर, प्रापकको नाम-ठेगाना, विषय, सम्बोधन, मूल भाग, तपसिल, पुनश्च र समापन।
- मार्फा रायोलगायत सात थरी बिउ तपसिलमा माग गरिएको छ; ढुवानी र भुक्तानीको अनुरोध पुनश्चमा छ।
- भाषा औपचारिक, नम्र, सङ्क्षिप्त र स्पष्ट छ; 'उपर्युक्त सम्बन्धमा', 'अनुरोध छ' जस्ता पदावली प्रयोग भएका छन्।
- शब्द स्रोतका आधारमा मौलिक (तत्सम, तद्भव) र आगन्तुक हुन्छन्।
- करण वाक्यले हुने वा गरेको कुरा जनाउँछ भने अकरण वाक्यले नहुने वा नगरेको कुरा जनाउँछ।
- 'ब' र 'व' को प्रयोग शब्दको मूल र प्रकृतिअनुसार फरक हुन्छ; 'ब्य' होइन 'व्य' लेखिन्छ।
- इमेल, समाचार, सम्पादकलाई चिठी र घटना टिपोट पनि व्यावहारिक लेखनका रूप हुन्।
अभ्यास
अति छोटो उत्तर दिनुहोस् (१ अङ्क)
- चिठीको सुरुमा पठाउने संस्थाको नाम कहाँ लेखिन्छ ? [१]
- 'सम्बोधन' मा कुन शब्द प्रयोग भएको छ ? [१]
- 'भवदीय' को अर्थ के हो ? [१]
- 'सिसी' को पूरा रूप के हो ? [१]
- उल्टो पिरामिड शैलीमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा कहाँ लेखिन्छ ? [१]
उत्तर
१. चिठीको सबैभन्दा माथि (लेटरप्याडमा)।
२. 'महोदय'।
३. 'तपाईंको' (औपचारिक चिठीको अन्त्यमा लेखिने शब्द)।
४. कार्बन प्रतिलिपि।
५. सुरुमा, आमुखमा।
छोटो उत्तर दिनुहोस् (२ र ४ अङ्क)
- तपसिल र पुनश्चमा के के लेखिन्छ ? [२]
- तत्सम र तद्भव शब्दलाई उदाहरणसहित छुट्याउनुहोस्। [२]
- 'सुदीक्षा सधैँ सबैसँग बोल्छिन्' लाई अकरणमा बदल्नुहोस्। [२]
- यो पाठले व्यावसायिक चिठीबाट के कस्ता सीप सिकाउँछ ? [४]
उत्तर
६. तपसिलमा सामानको सूची र परिमाण लेखिन्छ; पुनश्चमा चिठी लेखिसकेपछि सम्झिएको थप कुरा लेखिन्छ।
७. तत्सम शब्द संस्कृतको जस्ताको तस्तै हुन् (अश्रु, पक्षी); तद्भव ती नै शब्दको रूप फेरिएर बनेका हुन् (आँसु, पन्छी)।
८. सुदीक्षा सधैँ सबैसँग बोल्दिनन्। (अथवा: सुदीक्षा कहिल्यै सबैसँग बोल्दिनन्।)
९. यसले औपचारिक पत्रको ढाँचा, सामान माग्ने सीप, तपसिल बनाउने तरिका, शिष्ट भाषाको प्रयोग, समाचार र इमेल लेख्ने सीप तथा सम्पादकलाई चिठी लेख्ने तरिका सिकाउँछ।
पाठगत बोध (५ अङ्क)
- गाउँघरको हालखबर उल्लेख गर्दै सहरमा पढ्न बसेको भाइलाई पठाउने घरायसी चिठीको नमुना तयार पार्नुहोस्। [५]
नमुना उत्तर
बनेपा, काभ्रेपलाञ्चोक २०८०।०६।१०
प्रिय भाइ सुमन,
शुभाशीर्वाद। यहाँ सबै जना सन्चै छौँ र तिम्रो पनि कुशल चाहन्छु। गाउँमा यस वर्ष मनसुन राम्रो भएकाले धान बाली लहलह छ। बुवाले खेतमा रोपाइँ सिध्याउनुभयो र आमाले तिम्रो मन पर्ने गुन्द्रुक सुकाउनुभएको छ। छिमेकी काकाकी छोरी स्वस्तिकाले परीक्षामा राम्रो नतिजा ल्याएकी छिन्। तिमीले पढाइमा ध्यान दिनू र बेलैमा खाना खानू। चाडबाडमा घर आउँदा तिम्रा लागि सेल रोटी बनाउने तयारी हुँदै छ।
तिम्रो दाजु रमेश
- व्यावसायिक चिठी लेख्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराको सूची बनाउनुहोस्। [५]
नमुना उत्तर
(१) सबै भाग क्रमअनुसार राख्ने — नाम, ठेगाना, मिति, प्रापक, विषय, सम्बोधन, मूल भाग, अन्त्य। (२) विषय सङ्क्षिप्त र पूर्ण राख्ने। (३) सामान र परिमाण तपसिलमा अलग लेख्ने। (४) भाषा औपचारिक र नम्र राख्ने। (५) कारण र माग स्पष्ट लेख्ने। (६) अन्त्यमा 'भवदीय', नाम र पद लेख्ने। (७) हस्ताक्षर र छाप आवश्यक भए राख्ने। (८) 'ब' र 'व', करण-अकरण जस्ता वर्णविन्यासका गल्ती नगर्ने।
Practise more: Nepali question bank