Nepali
नेपाली · Class 10 · Code SEE
0 / 17
chapters done
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- कविको परिचय
- पाठको सारांश
- श्लोकगत व्याख्या
- पाठबाट शब्दार्थ
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली, छन्द र अलङ्कार
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन — कविता लेखन
Key points
- 'उज्यालो यात्रा' रामप्रसाद ज्ञवालीको अनुष्टुप छन्दमा लेखिएको नैतिक सन्देशमूलक कविता हो।
- कविताको मूल भाव — कर्म, सङ्कल्प, प्रेम र त्यागले मान्छेलाई महान् बनाउँछ।
- 'दाउरो घोटिएर चन्दन बन्छ' भन्ने दृष्टान्तले परिश्रमको मूल्य देखाएको छ।
- 'दिनुमा खुसी', 'प्रेम सौरभ' र 'ईर्ष्याद्वेष हटाउनु' कविताका नैतिक गुण हुन्।
- कवि अन्त्यमा आफैँलाई सोध्छन् — म कहिले आफ्नै पौरखले बाटो खनेर सर्वोच्च कर्मवीर बन्ने ?
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- लेखकको परिचय
- कथाको सारांश
- पात्र र विषयवस्तुको विश्लेषण
- पाठबाट शब्दार्थ
- टुक्का, उखान र अनुकरणात्मक शब्द
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन — कथा लेखन
Key points
- 'घरझगडा' बदरीनाथ भट्टराईको ऐतिहासिक कथा हो, जसमा रानी राजेन्द्रलक्ष्मी र देवर बहादुर शाहको तनाव देखाइएको छ।
- कथा दश अनुच्छेदमा संरचित छ र स्वगत तथा छोटो संवादमा चलेको छ।
- राजेन्द्रलक्ष्मी आत्मविश्वासी, स्वाभिमानी, मातृत्वले भरिएकी र धैर्यशील छिन्; बहादुर शाह कर्तव्यनिष्ठ, विनयशील र सैद्धान्तिक छन्।
- बहादुर शाह बेतिया पुगेको खबर आउँदा राजेन्द्रलक्ष्मी आत्तिन्छिन्; त्यही बेला पर्वत, लमजुङ र तनहुँले गोरखामाथि आक्रमणको तयारी गर्दै छन्।
- मूल सन्देश — आपसी फुट जातिको पतनको चिह्न हो; घर फुट्दा बाहिरको शत्रुले बल पाउँछ।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- निबन्धको सारांश
- पाठबाट शब्दार्थ र पारिभाषिक शब्द
- आयुर्वेदको परिचय र विशेषता
- आयुर्वेद र आधुनिक चिकित्साको तुलना
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
Key points
- 'चिकित्सा विज्ञान र आयुर्वेद चिकित्सा' वस्तुपरक, सूचनामूलक निबन्ध हो, जसमा आधुनिक र आयुर्वेदिक चिकित्साको परिचय, विशेषता र सीमा तुलनात्मक रूपमा आएको छ।
- चिकित्सा तीन किसिमका छन् — निरोधात्मक, प्रवर्धनात्मक र उपचारात्मक।
- आयुर्वेद = आयुष् + वेद (जीवनको ज्ञान); यसका आठ शाखा अष्टाङ्ग आयुर्वेद कहलिन्छन्।
- आयुर्वेदमा वात, पित्त र कफ (त्रिदोष) को सन्तुलनले स्वास्थ्य निर्धारण हुन्छ; पञ्चकर्म शरीर शुद्ध गर्ने पाँच विधि हो।
- नेपाल जडीबुटीको भूस्वर्ग हो; आयुर्वेदका अध्ययन र अनुसन्धानका संस्था बनेका छन्।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- पाठको सारांश
- पात्रको विश्लेषण र साइबर अपराधका रूप
- पाठबाट शब्दार्थ
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
Key points
- 'यस्तो कहिल्यै नहोस्' मनोवाद (स्वगत कथन) हो, जसमा एक पात्र शुकमान आफ्नै मनसँग बोल्छन्।
- शुकमानले २५ लाख रुपैयाँको पुरस्कारको सन्देशमा विश्वास गरेर बैङ्क विवरण दिँदा पाँच लाख रुपैयाँ गुमाए।
- पानमतीको घटना, नक्कली प्रोफाइल र तस्बिर जोडेर बेइज्जत गर्ने घटनाले साइबर अपराधका विविध रूप देखाउँछन्।
- सुरक्षाका उपाय — पासवर्ड गोप्य राख्नु, अपरिचित इमेल नखोल्नु, चिट्ठाको भ्रममा नपर्नु, लिङ्क जाँच्नु, सिम ब्लक गराउनु।
- अन्त्यमा शुकमान प्रहरीको साइबर शाखामा जाने र अरूलाई सचेत गराउने निर्णय गर्छन्।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- देवकोटाको परिचय
- जीवनीको सारांश
- जीवनका चरणको विश्लेषण
- देवकोटाका कृति
- साहित्यिक योगदान र विशेषता
- जीवनीबाट पाइने सन्देश
- भाषाशैली
- पाठबाट शब्दार्थ
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
Key points
- 'लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा' जीवनी हो; देवकोटाको जन्म वि.सं. १९६६ कार्तिक २७ मा डिल्लीबजार, काठमाडौँमा भएको थियो।
- बुबा तिलमाधव संस्कृतका विद्वान्, आमा अमरराज्यलक्ष्मी देवी; जन्मनाम तीर्थमाधव, पछि लक्ष्मीप्रसाद।
- १५ वर्षको उमेरमा विवाह, १६ वर्षमा म्याट्रिक; २५ वर्षमा आमा, त्यसपछि बुबा र छोरी गुमाए।
- प्रमुख कृति — महाकाव्य (शाकुन्तल, सुलोचना, महाराणा प्रताप, प्रमिथस), खण्डकाव्य (मुनामदन, कुञ्जिनी, लुनी), निबन्ध (लक्ष्मी निबन्ध सङ्ग्रह, दाडिमको रुखमुनि), नाटक (सावित्री सत्यवान), उपन्यास (चम्पा)।
- शिक्षामन्त्री (२०१३) हुँदा नेपाली भाषालाई अनिवार्य विषय बनाउने पहल; प्रज्ञा प्रतिष्ठानको स्थापना र विश्वविद्यालयको स्थान चयनमा योगदान।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- पाठको सारांश
- पक्ष र विपक्षका तर्कको तुलना
- पाठबाट शब्दार्थ
- भाषाशैली
- मुख्य भाव र सन्देश
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
Key points
- 'अधिकार ठुलो कि कर्तव्य ठुलो ?' वादविवाद हो, जसमा पक्षमा कर्तव्य ठुलो र विपक्षमा अधिकार ठुलो भन्ने विषय छ।
- वक्ता चार जना — चिदानन्द चौधरी र पदम गुप्ता (पक्ष), भरत भण्डारी र श्रुति साह (विपक्ष)।
- नियम — प्रत्येकलाई पाँच मिनेट; भेदभावपूर्ण विचार निषेध; शिष्ट खण्डन; टिपोट नहेरी बोल्ने; निर्णायकको निर्णय अन्तिम।
- पक्षका तर्क — पूर्वीय ग्रन्थ, राम-सुकरात-बुद्ध, श्रवणकुमार, गान्धारी, युधिष्ठिर; नैतिक र वैधानिक कर्तव्य।
- विपक्षका तर्क — मन्डेला, नेपालका शहीद, जनआन्दोलन, संविधानका मौलिक हक; अधिकार जन्मसिद्ध।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- लेखकको परिचय
- कथाको सारांश
- पात्र चित्रण
- कथाको विश्लेषण
- पाठबाट शब्दार्थ
- टुक्का, उखान र अनुकरणात्मक शब्द
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन — कथा लेखन
Key points
- 'शत्रु' विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको मनोवैज्ञानिक कथा हो।
- ४५ वर्षका कृष्ण राय भद्र र शान्त मान्छे हुन्; उनलाई आफ्नो कोही शत्रु छैन भन्ने विश्वास छ।
- एक रात उनीमाथि लट्ठी प्रहार हुन्छ; प्रहारकर्ता चिनिँदैन। उनले रामे, बलभद्र, युवक, गोविन्द पण्डित, मास्टर र कन्हैयासहित धेरैमाथि शङ्का गर्छन्।
- उनले बुझ्छन् — मध्यस्थले एउटा न एउटाको शत्रु हुनैपर्छ; आफ्नो उपदेश दिने बानी नै दुर्गुण रहेछ।
- इन्स्पेक्टरलाई उनले लामो नामावली सुनाउँछन् — यो कथाको व्यङ्ग्य हो।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- कविताको सारांश र श्लोकगत व्याख्या
- पाठबाट शब्दार्थ
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली, लय र अलङ्कार
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन — मुक्तक र गजल
Key points
- 'नेपाली हाम्रो श्रम र सिप' मुकुन्दशरण उपाध्यायको देशभक्ति र श्रमप्रधान गीतिकविता हो; छओटा श्लोक र चार-चार पङ्क्ति।
- टेक — 'नेपाली हाम्रो श्रम र सिप स्वदेशमै लगाऔँ'।
- पहिलो श्लोक देश र नेपालीको गौरव; दोस्रो भोक र नाङ्गोपनको चिन्ता; तेस्रो पहाड र तराईको कथन; चौथो नेपालको सभ्यता; पाँचौँ हिमाल र पुर्खाको वन्दना; छैटौँ अन्तिम संकल्प।
- अलङ्कार — मानवीकरण (पहाड भन्छ, तराई भन्छ), रूपक (शिरोमुकुट हिमाल), अतिशयोक्ति, अनुप्रास र पुनरावृत्ति।
- मूल सन्देश — श्रम र सिप स्वदेशमै लगाउँदा नेपाल र नेपालीको गौरव बलियो हुन्छ।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय
- निबन्धको सारांश
- निबन्धका मुख्य तर्कको विश्लेषण
- पाठबाट शब्दार्थ र पारिभाषिक शब्द
- मुख्य भाव र सन्देश
- भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
Key points
- 'मेरो देशको शिक्षा' एउटा आत्मपरक निबन्ध हो; शिक्षालाई मानवको तेस्रो आँखा भनिएको छ।
- प्राचीन ऋषिमुनि (वेदव्यास, याज्ञवल्क्य, गार्गी, मैत्रेयी, सिद्धार्थ गौतम, फाल्गुनन्द) ले हाम्रो शिक्षाको गौरवमय मुहान बनाए।
- निबन्धकार सिप, श्रम र प्रविधिसँग जोडिएको व्यवसायमूलक र स्थानअनुसारको शिक्षा चाहन्छन्।
- सूचना प्रविधि सर्वसुलभ हुनुपर्छ, तर सूचनाको सत्यता जाँच्ने सचेतना पनि चाहिन्छ।
- शिक्षित व्यक्तिमा शिष्टाचार, प्रतिबद्धता, अनुशासन, नेतृत्व र समालोचनात्मक चिन्तन हुनुपर्छ।
-
The syllabus asks for
- पाठको परिचय र स्थान
- पाठको पृष्ठभूमि — मार्फा र नगदेबाली
- चिठीको रचनापक्ष — भागहरू र तिनको काम
- पाठको सारांश
- पाठबाट शब्दार्थ
- मुख्य भाव र सन्देश
- विश्लेषण — विषयवस्तु र भाषाशैली
- पाठमा आधारित व्याकरण
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- रचना र लेखन — अभ्यासका नमुना
- सुनाइ — चाणक्य नीति
Key points
- 'व्यावसायिक चिठी' मकवानपुरको थाहा नगरपालिकाको शीतोष्ण बागवानी केन्द्रले मुस्ताङको घरपझोङ गाउँपालिकाको केन्द्रलाई बिउबिजन माग्दै लेखेको औपचारिक पत्र हो।
- चिठीका भाग हुन् — संस्थाको नाम-ठेगाना, मिति, पत्रसङ्ख्या-चलानी नम्बर, प्रापकको नाम-ठेगाना, विषय, सम्बोधन, मूल भाग, तपसिल, पुनश्च र समापन।
- मार्फा रायोलगायत सात थरी बिउ तपसिलमा माग गरिएको छ; ढुवानी र भुक्तानीको अनुरोध पुनश्चमा छ।
- भाषा औपचारिक, नम्र, सङ्क्षिप्त र स्पष्ट छ; 'उपर्युक्त सम्बन्धमा', 'अनुरोध छ' जस्ता पदावली प्रयोग भएका छन्।
- शब्द स्रोतका आधारमा मौलिक (तत्सम, तद्भव) र आगन्तुक हुन्छन्।
-
The syllabus asks for
- कथाकारको परिचय
- कथाको पृष्ठभूमि
- पाठको सारांश
- पाठबाट शब्दार्थ
- कथानकको विकास
- पात्र र चरित्रचित्रण
- विषयवस्तु, उद्देश्य र सन्देश
- कथाका तत्त्व र शैली
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन — बुँदाबाट कथा
- सुनाइ — मकै खेती
Key points
- 'कर्तव्य' गुरुप्रसाद मैनालीको सामाजिक कथा हो; यसमा मुखिया गङ्गाधरको मृत्युपछि दुई छोरा मुरलीधर र श्रीधरबीच जिउनी खेतको विवाद चल्छ।
- ग्रामसभामा बुढापाकाले धर्मको र ठिटाले ऐनको न्याय गर्छन्; अदालतमा लिखत बलियो भएकाले श्रीधर जित्छन्।
- शशीधरको बिहेमा नबोलाइए पनि मुरलीधर पुगेर बाबुको स्थान लिन्छन्; पछि भाइको क्षमायाचना पाएर उपचारका लागि 'देश' लैजान्छन्।
- कथाको सन्देश — अधिकारभन्दा कर्तव्य ठुलो हुन्छ, र साँचो जित सम्बन्धको जोगाइमा हुन्छ।
- भाषा सरल, बोलीचाली र उखान-टुक्काले भरिएको छ; दृष्टिबिन्दु तृतीय पुरुष हो।
-
The syllabus asks for
- जीवनी भनेको के हो ?
- पिकासोको जीवन — मुख्य घटना
- पाठको सारांश
- पाठबाट शब्दार्थ
- मुख्य भाव र सन्देश
- विश्लेषण र भाषाशैली
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
- सुनाइ — लिङ्गे पिङ
Key points
- 'पाब्लो पिकासो' स्पेनमा जन्मिएका (सन् १८८१, मलागा) बिसौँ शताब्दीका महान् चित्रकारको जीवनी हो; उनको निधन सन् १९७३ मा भयो।
- नौ वर्षमा 'पिकाडोर' र पन्ध्रमा 'कम्युनियन' बनाएपछि प्रतिभा देखियो; पेरिसमा पुगेर कला जगत्मा स्थापित भए।
- नीलो काल (१९०१–०४), गुलाबी काल (१९०४–०६) र घनवादका चरणमा उनका कला फरक रङ र विषयमा विकसित भए।
- 'गुएर्निका' विश्वको सबैभन्दा महान् युद्धविरोधी चित्र मानिन्छ।
- '१० सेकेन्डको चित्रका पछाडि ३० वर्षको मिहिनेत' ले साधनाको महत्त्व देखाउँछ।
-
The syllabus asks for
- निबन्धकारको परिचय
- निबन्ध भनेको के हो ?
- पाठको सारांश
- पाठबाट शब्दार्थ
- विषयवस्तु र सन्देश
- व्यङ्ग्यका पक्ष
- भाषाशैली र निबन्धका कलात्मक पक्ष
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
- सुनाइ — 'मेरो छोराले के सिकोस्'
Key points
- 'पख्नोस्' भैरव अर्यालको हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध हो; सम्पादकले मागेको लेख 'पख्नोस्' भन्दै टार्ने लेखकको बहानाबाट सुरु भएर सारा संसारको पर्खाइसम्म पुग्छ।
- निबन्धमा अनुप्रास, अनुकरणात्मक शब्द, टुक्का, अतिशयोक्ति र संवादात्मक शैली प्रयोग भएका छन्।
- पर्खाइ जीवनको अङ्ग हो, तर कुराले टार्ने झुलावा समाजका लागि हानिकर छ — यही सन्देश हो।
- पारिभाषिक शब्द विषयविशेषमा विशेष अर्थ बोक्छन् (शिक्षा, वाणिज्य)।
- पदसङ्गतिमा कर्ता र क्रियापदको वचन, पुरुष, लिङ्ग र आदर मिल्नुपर्छ।
-
The syllabus asks for
- एकाङ्कीकारको परिचय
- एकाङ्की भनेको के हो ?
- एकाङ्कीको परिवेश
- पाठको सारांश
- पात्र र चरित्रचित्रण
- विषयवस्तु, उद्देश्य र सन्देश
- संवाद र भाषाशैली
- पाठबाट शब्दार्थ
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- पाठमा आधारित व्याकरण
- रचना र लेखन
- सुनाइ — सङ्गीत
Key points
- 'घरको माया' भीमनिधि तिवारीको एकाङ्की हो; घटना भारतको दरभङ्गा रेल स्टेसनमा घट्छ।
- मुख्य पात्र जमानसिंह, लालबहादुर, बतासे र कान्छो हुन्; सहायक पात्र फेरीवाला हो।
- गाउँको सम्झना, भोक र अलपत्रको पीडा तथा आफ्नै माटोमा काम गर्ने चाहनाले पात्रलाई फर्काउँछ; अन्त्यमा 'म त जान्नँ' भन्ने लालबहादुर पनि 'घरको मायाले' आउँछन्।
- 'चुम्बकले फलामलाई तान्छ तर सुनलाई खिच्न सक्तैन' एकाङ्कीको प्रसिद्ध संवाद हो।
- काल, पक्ष, भाव, वाच्य, लिङ्ग, वचन र पुरुषको बुझाइ वाक्यान्तरणमा काम लाग्छ।
-
The syllabus asks for
- कविको परिचय
- कविताको विधागत स्वरूप
- कविताको भावार्थ — खण्डगत व्याख्या
- मूल भाव र सन्देश
- कविताका कलात्मक पक्ष
- पाठबाट शब्दार्थ
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- पाठमा आधारित व्याकरण
- बोध अभ्यास — सदाचार र छठ पर्व
- रचना र परियोजना कार्य
- सुनाइ — सामाजिकीकरण
Key points
- 'गाउँमाथि एउटा कविता' दिनेश अधिकारीको मुक्त छन्दको कविता हो; गाउँको रूप, दैनिकी, श्रम र उपेक्षित योगदान यसका विषय हुन्।
- 'प्रिय सम्पादक !' भनी सम्बोधन गरेर कविले सहरिया सञ्चार र नीतिलाई प्रश्न गरेका छन्।
- बिम्ब — थोते दाँतजस्ता घर, ढिकी, जाँतो, नाङ्लो; अनुकरणात्मक ध्वनि — ढिकीच्याउँ, घुर्र, पट्याँस।
- 'सगरमाथालाई काँधमा बोकेको गाउँ' र 'नागरिकता बाँड्ने देशको जन्मदाता गाउँ' भन्ने पङ्क्ति कविताका मर्मस्पर्शी अंश हुन्।
- युग्म शब्द एकै अर्थ दिन्छन् (छिटोछरितो, हारगुहार, मेलमिलाप)।
-
The syllabus asks for
- कथाकारको परिचय
- कथाको परिवेश
- पाठको सारांश
- पात्र र चरित्रचित्रण
- विषयवस्तु, उद्देश्य र सन्देश
- कथाका तत्त्व र शैली
- पाठबाट शब्दार्थ
- पाठगत प्रश्न र नमुना उत्तर
- पाठमा आधारित व्याकरण
- बोध अभ्यास — बालसाहित्य
- रचना र परियोजना कार्य
- सुनाइ — भाषाशैली
Key points
- 'आयाम' बिना थिङको प्रथम पुरुष दृष्टिबिन्दुको सामाजिक कथा हो; याङ्जी, आमा, शन्तमाया र सुरज यसका प्रमुख पात्र हुन्।
- याङ्जीले पतिको मृत्युपछिको एक्लोपनबाट जागिर र आमाको प्रेरणाले जीवन फेरिन्; अन्त्यमा सुरजसँग बिहेको अनुमति आमासँग पाउँछिन्।
- शन्तमायाले पनि विधवा भएपछि घरेलु कामदार भएर चालक सानु तामाङसँग बिहे गरेर नयाँ जीवन सुरु गर्छिन्।
- सासू-बुहारी सम्बन्ध आमा-छोरीको हुन सक्छ भन्ने सन्देश कथाको मूल बल हो।
- उखान-टुक्का, समावेशक-समावेश्य, वाक्य संश्लेषण-विश्लेषण, लेख्य चिह्न र 'र' का रूप व्याकरणका मुख्य बुँदा हुन्।
-
The syllabus asks for
- सुनाइ भनेको के हो ?
- सुनाइका प्रकार
- राम्रो श्रोताका गुण र सुनाइका बाधा
- सुनाइ पाठ हल गर्ने तरिका
- पाठ्यपुस्तकका सुनाइ पाठ — नक्सा
- अभ्यास सुनाइ पाठ — शिक्षकले पढ्ने
- श्रुतिलेख र सुनेर टिपोट
- बोलाइसँग जोडिएको सुनाइ
- सुनाइ सीपको मूल्याङ्कन
- पाठ्यपुस्तकका केही सुनाइ पाठको सारांश र प्रश्नोत्तर
Key points
- सुन्नु र सुनाइ फरक हुन् — सुनाइमा ध्यान र अर्थ बुझ्ने काम पर्छ।
- सुनाइका प्रकार — सूचनामूलक, बोधमूलक, समीक्षात्मक, रसास्वादनमूलक र सहानुभूतिपूर्ण।
- राम्रो श्रोता ध्यान दिने, बिचमा नटोक्ने, मुख्य कुरा टिप्ने र आफ्नै शब्दमा दोहोर्याउन सक्ने हुन्छ।
- सुनाइ पाठ दुई पटक पढिन्छ; प्रश्न पहिले पढ्ने, पहिलो पटक विषय बुझ्ने र दोस्रो पटक उत्तर टिप्ने।
- ठिक/बेठिक, खाली ठाउँ, बहुविकल्प, छोटो उत्तर र सारांश — सुनाइका मुख्य प्रश्न-ढाँचा हुन्।
No chapter matches. Try another word.
The paper
३ घण्टा, पूर्णाङ्क ७५ (लिखित) र २५ (आन्तरिक मूल्याङ्कन)