अनिवार्य नेपाली: नमुना प्रश्नसेट र सम्भावित प्रश्न

अनिवार्य नेपालीको प्रश्नपत्र तीन घण्टाको र पूर्णाङ्क ७५ को हुन्छ। यसमा जम्मा अठार प्रश्न हुन्छन्, र प्रश्नको ढाँचा हरेक वर्ष लगभग उस्तै रहन्छ। यस अध्यायमा दुईवटा पूरा नमुना प्रश्नसेट उत्तरसहित दिइएको छ र अन्तमा सम्भावित प्रश्नको सूची छ। सम्भावित प्रश्न भविष्यवाणी होइनन्; ढाँचा र पाठ्यक्रमका आधारमा अभ्यासका लागि छानिएका प्रश्न हुन्।

२२.१ ढाँचाको विश्लेषण

• पहिलो नौ प्रश्न (२८ अङ्क) व्याकरणका हुन्। यी सबैभन्दा सजिला अङ्क हुन्, किनभने नियम सीमित र दोहोरिने खालका छन्।
• प्रश्न १०–११ (१० अङ्क) अपठित अंशबाट आउँछन्; अभ्यासले मात्र समय बच्छ।
• प्रश्न १२–१३ (९ अङ्क) लेखनका ढाँचामा आधारित छन्, त्यसैले ढाँचा कण्ठ पार्नु पर्छ।
• प्रश्न १४–१८ (२८ अङ्क) पाठमा आधारित छन्। बाह्रवटै पाठको मुख्य भाव एक-एक वाक्यमा सम्झनुहोस्।
• समय योजना: व्याकरण ४० मिनेट, पठनबोध र सारांश ३५ मिनेट, लेखन ३५ मिनेट, पाठमा आधारित प्रश्न ५० मिनेट, निबन्ध २० मिनेट।

२२.२ नमुना सेट १

प्रश्नपत्र

१. "स्वतन्त्रता" र "विद्यालय" शब्दलाई अक्षरमा छुट्याई अक्षर सङ्ख्या लेख्नुहोस्। (३)

२. तलको अनुच्छेद शुद्ध पारी लेख्नुहोस्। (३) "मैले भात खायो। उनीहरू घर आयो। हामी विद्यालय जान्छ।"

३. "आफ्नो हात जगन्नाथ" र "नाच्न नजान्ने आँगन टेढो" उखानको अर्थ लेख्नुहोस्। (२)

४. "सुन्दर बालिकाले मीठो गीत गाइन्" वाक्यमा भएका पदवर्ग छुट्याउनुहोस्। (३)

५. तत्सम, तद्भव र आगन्तुक शब्दका एक-एक उदाहरण दिनुहोस्। (२)

६. "असम्भव", "प्रगति", "सुन्दरता" र "गाउँले" शब्दमा उपसर्ग वा प्रत्यय छुट्याउनुहोस्। (३)

७. "रामले घरबाट पुस्तक ल्यायो" वाक्यमा कारक पहिचान गर्नुहोस्। (४)

८. "म भोलि काठमाडौँ जानेछु" वाक्यको काल र भाव लेख्नुहोस्। (४)

९. "म घर जान्छु," उनले भने। यसलाई अप्रत्यक्ष उक्तिमा बदल्नुहोस्। (४)

१०. तलको अंश पढी प्रश्नको उत्तर दिनुहोस्। (५)

नेपालमा सहकारी संस्थाले गाउँका किसानलाई बचत गर्न र सस्तो ब्याजमा ऋण लिन सहयोग गरेका छन्। पहिले किसानले साहुसँग चर्को ब्याजमा पैसा लिनुपथ्र्यो। अहिले सहकारीका कारण धेरै परिवारले खेती सुधारेका छन्। तर केही संस्थामा सञ्चालकले नै रकम दुरुपयोग गरेका घटना पनि देखिएका छन्।

(क) सहकारीले किसानलाई के सहयोग गरेको छ? (ख) पहिले किसानले पैसा कसरी लिनुपथ्र्यो? (ग) अहिले के परिवर्तन आएको छ? (घ) कुन समस्या देखिएको छ? (ङ) अंशको उपयुक्त शीर्षक दिनुहोस्।

११. माथिको अंशबाट चारओटा बुँदाटिपोट गरी एकतिहाइ सारांश लेख्नुहोस्। (२+३)

१२. विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई छात्रवृत्तिका लागि निवेदन लेख्नुहोस्। (४)

१३. "हाम्रो विद्यालयमा सम्पन्न खेलकुद प्रतियोगिता" विषयमा प्रतिवेदन लेख्नुहोस्। (५)

१४. "आमाको सपना" कवितामा आमाले छोराका लागि देखेको सपना के हो? (४)

१५. "मातृत्व" कथाको मुख्य सन्देश लेख्नुहोस्। (४)

१६. "स्टिफन विलियम हकिङ" जीवनीबाट हामीले के प्रेरणा लिन सक्छौँ? (४)

१७. "हामीलाई बोलाउँछन् हिमचुली" कविताको भावको समीक्षा गर्नुहोस्। (८)

१८. "शिक्षा र राष्ट्रिय विकास" विषयमा कम्तीमा दुई सय पचास शब्दको निबन्ध लेख्नुहोस्। (८)

नमुना सेट १ का उत्तर

१. स्वतन्त्रता = स्व-तन्-त्र-ता (४ अक्षर); विद्यालय = वि-द्या-ल-य (४ अक्षर)।

२. मैले भात खाएँ। उनीहरू घर आए। हामी विद्यालय जान्छौँ।

३. आफ्नो हात जगन्नाथ: आफ्नै काम आफैँले गर्दा राम्रो हुन्छ। नाच्न नजान्ने आँगन टेढो: आफ्नो कमजोरी ढाक्न अरूलाई दोष दिनु।

४. सुन्दर = विशेषण; बालिका = नाम; मीठो = विशेषण; गीत = नाम; गाइन् = क्रियापद।

५. तत्सम: विद्या; तद्भव: हात; आगन्तुक: कलम।

६. असम्भव = अ (उपसर्ग) + सम्भव; प्रगति = प्र (उपसर्ग) + गति; सुन्दरता = सुन्दर + ता (प्रत्यय); गाउँले = गाउँ + ले (प्रत्यय)।

७. रामले = कर्ता कारक; घरबाट = अपादान कारक; पुस्तक = कर्म (कर्म कारक)।

८. काल: भविष्यत्; भाव: सामान्य भाव।

९. उनले आफू घर जाने कुरा भने।

१०. (क) बचत गर्न र सस्तो ब्याजमा ऋण लिन। (ख) साहुसँग चर्को ब्याजमा। (ग) धेरै परिवारले खेती सुधारेका छन्। (घ) केही संस्थामा सञ्चालकले रकम दुरुपयोग गरेका छन्। (ङ) "सहकारी र किसान"।

११. बुँदा: १. सहकारीले बचत र सस्तो ऋणमा सहयोग गरेको छ। २. पहिले किसान चर्को ब्याजमा साहुमा निर्भर थिए। ३. धेरै परिवारले खेती सुधारे। ४. केही संस्थामा रकम दुरुपयोग भएको छ। सारांश: सहकारीले किसानलाई बचत र सस्तो ऋण दिई साहुको चर्को ब्याजबाट जोगाएको छ र खेती सुधारेको छ, तर केही संस्थामा रकम दुरुपयोग हुनु चिन्ताको विषय हो।

१२. ढाँचा: मिति, श्रीमान् प्रधानाध्यापकज्यू, विद्यालय, विषय "छात्रवृत्तिका लागि निवेदन", सम्बोधन, तीन छोटा अनुच्छेद (परिचय, कारण र प्राप्ताङ्क, अनुरोध), भवदीय, नाम र कक्षा।

१३. ढाँचा: शीर्षक, प्रस्तावना, प्रतियोगिताको मिति र स्थान, सहभागी र खेल, नतिजा, निष्कर्ष र सुझाव, प्रतिवेदकको नाम।

१४. आमाले आफ्नो छोरो पढेर ठूलो मानिस बनोस् र देश तथा समाजको सेवा गरोस् भन्ने सपना देखेकी छन्। कविताले आमाको माया र आशा देखाउँछ।

१५. मातृत्व कथाले आमाको त्याग, माया र जिम्मेवारी देखाउँछ, र मातृत्व जन्म दिनु मात्र नभई स्याहार र प्रेम हो भन्ने सन्देश दिन्छ।

१६. हकिङले गम्भीर शारीरिक अशक्तताका बाबजुद विज्ञानमा ठूलो योगदान दिए। यसबाट इच्छाशक्ति, अध्ययन र धैर्यले कठिनाइ जित्न सकिन्छ भन्ने प्रेरणा पाइन्छ।

१७. कविताले हिमालको सुन्दरता र महिमा गाउँछ र नेपालीलाई आफ्नो भूमिप्रति गर्व गर्न तथा त्यसको संरक्षण गर्न बोलाउँछ। भूमिका, मुख्य भाव, भाषा-शैली र निष्कर्ष क्रमले लेख्नुहोस्।

१८. निबन्धको ढाँचा: शीर्षक, भूमिका, शिक्षाको अर्थ, शिक्षा र विकासको सम्बन्ध, चुनौती, सुझाव, निष्कर्ष।

२२.३ नमुना सेट २

प्रश्नपत्र

१. "प्रतिबद्धता" शब्दलाई अक्षरमा छुट्याउनुहोस्। (३)

२. अनुच्छेद शुद्ध पारी लेख्नुहोस्। (३) "केटाहरू खेल्दै छ। दिदीले किताब पढ्यो। हामी भोलि आउँछ।"

३. "अति भए भारी" जस्तो प्रचलित उखान प्रयोग गरी एउटा वाक्य बनाउनुहोस्। (२)

४. "उनी छिटो हिँड्छन्" वाक्यमा पदवर्ग छुट्याउनुहोस्। (३)

५. "सूर्य", "आँखा" र "बजार" शब्द कुन स्रोतका हुन्? (२)

६. "निर्भय" र "पढाइ" शब्दमा उपसर्ग वा प्रत्यय छुट्याउनुहोस्। (३)

७. "सीताले आमालाई फूल दिई" वाक्यमा कारक पहिचान गर्नुहोस्। (४)

८. "हिजो म खेल्दै थिएँ" वाक्यको काल र पक्ष लेख्नुहोस्। (४)

९. "कलमले लेखियो" वाक्य कर्तृवाच्यमा बदल्नुहोस्। (४)

१०–१३. अपठित अंश, बुँदाटिपोट, निवेदन र प्रतिवेदनका लागि नमुना सेट १ को ढाँचा अपनाउनुहोस्, विषय: "वृक्षारोपण"।

१४–१८. "विरहिणी दमयन्ती", "एक चिहान", "गोर्खे", "घनघस्याको उकालो काट्ता" र "नेपाली पहिचान" बाट एक-एक प्रश्न अभ्यास गर्नुहोस्।

नमुना सेट २ का उत्तर

१. प्रतिबद्धता = प्र-ति-बद्-ध-ता (५ अक्षर)।

२. केटाहरू खेल्दै छन्। दिदीले किताब पढ्नुभयो। हामी भोलि आउँछौँ।

३. उखान प्रयोग गरेको कुनै एउटा शुद्ध वाक्य स्वीकार्य हुन्छ; अर्थ उखानसँग मेल खानुपर्छ।

४. उनी = सर्वनाम; छिटो = क्रियाविशेषण; हिँड्छन् = क्रियापद।

५. सूर्य = तत्सम; आँखा = तद्भव; बजार = आगन्तुक।

६. निर्भय = निर् (उपसर्ग) + भय; पढाइ = पढ + आइ (प्रत्यय)।

७. सीताले = कर्ता कारक; आमालाई = सम्प्रदान कारक; फूल = कर्म।

८. काल: भूतकाल; पक्ष: अपूर्ण (चलिरहेको) पक्ष।

९. कर्तृवाच्य: कसैले कलमले लेख्यो वा उसले कलमले लेख्यो।

२२.४ सम्भावित प्रश्न

श्रेणी	प्रश्न	कारण
क	निवेदन वा औपचारिक पत्र	प्रश्न १२ मा व्यावहारिक लेखन हरेक वर्ष आउँछ
क	सामाजिक विषयमा निबन्ध	प्रश्न १८ निबन्ध नै हुन्छ
क	अपठित अंशको पठनबोध र सारांश	प्रश्न १०–११ निश्चित छन्
क	कुनै कविताको भाव र सन्देश	पाठमा आधारित प्रश्नमा कविता सोधिन्छ
ख	कारक पहिचान र रूपान्तरण	प्रश्न ७ को स्थान
ख	काल, पक्ष र भाव छुट्याउने प्रश्न	प्रश्न ८ को स्थान
ख	वाच्य वा उक्ति परिवर्तन	प्रश्न ८–९ को स्थान
ख	प्रतिवेदन वा टिप्पणी लेखन	प्रश्न १३
ग	गजलको संरचना	पाठ्यक्रममा नाम उल्लेख
ग	सहकारी वा जीवन मार्गको समीक्षा	प्रबन्ध र रिपोर्ताजका पाठ

एकाइको सारांश

• जम्मा अठार प्रश्न र ७५ अङ्क; ढाँचा बदलिँदैन।
• पहिलो नौ प्रश्न व्याकरणका हुन्; यिनमा दक्ष हुनु सबैभन्दा सजिलो अङ्क हो।
• निवेदन र प्रतिवेदनको ढाँचा कण्ठ पार्नुहोस्।
• बाह्रवटै पाठको मुख्य भाव एक-एक वाक्यमा सम्झनुहोस्।
• समय योजना पालना गर्नुहोस् र कुनै प्रश्न खाली नछोड्नुहोस्।